# Malaria > Treści na tej stronie mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią porady medycznej, diagnozy ani rekomendacji leczenia. W razie problemów zdrowotnych skonsultuj się z lekarzem. Medova nie jest podmiotem leczniczym w rozumieniu ustawy o działalności leczniczej. Informacje nie zastępują konsultacji lekarskiej w rozumieniu ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Source: https://medova.health/pl/wiedza/choroby/malaria · Language: pl ## Przegląd Zagrażająca życiu choroba pasożytnicza przenoszona przez komary z rodzaju Anopheles. 249 mln przypadków i 608 000 zgonów rocznie (WHO 2023). Chemioprofilaktyka i ochrona przed komarami są kluczowe. ## Informacje medyczne - ICD-10: B50-B54 - ICD-11: 1F40-1F4Z - Czynnik chorobotwórczy: parasite - Ciężkość: Krytyczna - Okres inkubacji: 7–30 dni - Dostępna szczepionka: Tak ## Objawy - Ból głowy (80%) - Dreszcze (85%) - Gorączka (95%) - Poty nocne (65%) - Rigor (silne dreszcze) (70%) - Splenomegalia (60%) - Złe samopoczucie (80%) - Zmęczenie (85%) - Bóle mięśniowe (60%) - Ciemne zabarwienie moczu (20%) - Hepatomegalia (40%) - Nudności (55%) - Odwodnienie (40%) - Tachykardia (50%) - Utrata apetytu (65%) - Wymioty (45%) - Żółtaczka (25%) - Biegunka (30%) - Ból brzucha (35%) - Ból pleców (30%) - Bóle stawów (40%) - Drgawki (5%) - Duszność (10%) - Kaszel (25%) - Niedociśnienie (15%) - Splątanie (10%) - Zaburzenia świadomości (8%) ## Drogi przenoszenia - Ukąszenie komara (Główna droga) ## Przegląd Malaria to choroba pasożytnicza przenoszona przez komary, występująca głównie w tropikalnych i subtropikalnych regionach. Wywoływana przez pierwotniaki z rodzaju Plasmodium. ## Przegląd Malaria jest wywoływana przez pasożyty z rodzaju Plasmodium, z których P. falciparum jest najgroźniejszym gatunkiem odpowiedzialnym za większość zgonów. Inne gatunki to P. vivax (najszerzej rozpowszechniony), P. ovale, P. malariae i P. knowlesi (zoonoza, Azja Południowo-Wschodnia). Pasożyt przechodzi złożony cykl życiowy obejmujący komara (rozmnażanie płciowe) i człowieka (rozmnażanie bezpłciowe w wątrobie i krwinkach czerwonych). Do zakażenia dochodzi przez ukąszenie zakażonej samicy komara Anopheles, zwykle między zmierzchem a świtem. Malaria pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego na świecie — w 2023 r. odnotowano 249 mln przypadków i 608 000 zgonów (WHO World Malaria Report 2024). Afryka Subsaharyjska ponosi największe obciążenie: ~94% wszystkich przypadków i 95% zgonów. Dzieci poniżej 5. roku życia i kobiety w ciąży są najbardziej narażonymi grupami. ## Objawy alarmowe Natychmiast szukaj pomocy medycznej, jeśli podczas lub po podróży do regionu endemicznego malarii wystąpią JAKIEKOLWIEK z poniższych objawów: - Wysoka gorączka (>39°C) z dreszczami lub rigorami - Splątanie, senność, drgawki lub utrata przytomności - Silny ból głowy niereagujący na leki - Duszność lub przyspieszony oddech - Uporczywe wymioty, niemożność przyjmowania płynów - Bardzo ciemny lub cola-barwny mocz (gorączka czarnowodna) - Zażółcenie oczu lub skóry (żółtaczka) - Nietypowe krwawienia (z dziąseł, nosa, siniaki) - Skrajne osłabienie lub niemożność stania **KRYTYCZNE:** Malaria może przejść od łagodnych objawów do stanu zagrożenia życia w ciągu 24–48 godzin, szczególnie P. falciparum. Gorączka po podróży do regionu endemicznego to malaria, dopóki nie udowodniono inaczej. ## Szczegółowe objawy Objawy pojawiają się zazwyczaj 7–30 dni po ukąszeniu przez zakażonego komara, choć P. vivax i P. ovale mogą pozostawać uśpione w wątrobie (hipnozoity) przez miesiące lub lata przed nawrotem. **Klasyczny napad malaryczny (cykliczny wzorzec):** - Faza zimna: dreszcze, trzęsienie się (15–60 minut) - Faza gorąca: wysoka gorączka (39–41°C), ból głowy, nudności, wymioty (2–6 godzin) - Faza potów: obfite pocenie się, spadek temperatury, zmęczenie (2–4 godziny) **Częste objawy:** - Gorączka (>90% przypadków), ból głowy, bóle mięśni, zmęczenie - Nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha - Niedokrwistość (z powodu niszczenia krwinek czerwonych) - Żółtaczka (w przypadkach umiarkowanych do ciężkich) - Splenomegalia (powiększenie śledziony) **Objawy alarmowe P. falciparum (progresja do ciężkiej malarii):** - Zaburzenia świadomości, splątanie, drgawki - Ciężka niedokrwistość (Hb <5 g/dL) - Niewydolność oddechowa, obrzęk płuc - Hipoglikemia, kwasica metaboliczna - Niewydolność nerek, hemoglobinuria (gorączka czarnowodna) ## Przebieg choroby Choroba może przebiegać z nawracającymi napadami gorączki co 2-3 dni (malaria tertiana) lub co 3-4 dni (malaria quartana). ## Diagnostyka Potwierdzenie laboratoryjne: - **Mikroskopia (złoty standard):** Gruby rozmaz krwi — wykrywanie i określanie stopnia parazytemii. Cienki rozmaz — identyfikacja gatunku. Powtórzyć co 12–24 h przez 48 h, jeśli wynik ujemny przy utrzymującym się podejrzeniu klinicznym. - **Szybkie testy diagnostyczne (RDT):** Na bazie HRP2 — wykrywają P. falciparum (czułość >95%). Na bazie pLDH/aldolazy — wykrywają wszystkie gatunki. Wynik w 15–20 minut. - **PCR:** Najwyższa czułość; stosowana przy niskiej parazytemii i zakażeniach mieszanych. - **Morfologia krwi:** Trombocytopenia (70–80%), niedokrwistość. - **Próby wątrobowe i nerkowe:** Przy podejrzeniu ciężkiej malarii. **Ważne:** Malarię należy rozważyć u KAŻDEGO gorączkującego podróżnego powracającego z regionu endemicznego, nawet miesiące po podróży (nawrót P. vivax/ovale). ## Leczenie **Niepowikłana malaria P. falciparum:** - Skojarzona terapia oparta na artemizyninie (ACT) — pierwsza linia globalnie - Artemeter-lumefantryna (Coartem) — najszerzej stosowana - Atowakwon-proguanil (Malarone) — alternatywa w krajach nieendemicznych - Czas leczenia: 3 dni **Ciężka malaria (stan nagły):** - Artezunat i.v. — lek z wyboru (zmniejsza śmiertelność o 35% w porównaniu z chininą) - Po ustabilizowaniu: pełny kurs ACT doustnie - Leczenie na OIT w razie potrzeby wsparcia narządowego **P. vivax / P. ovale (przeciw nawrotom):** - Chlorochina (wciąż skuteczna) + prymachina 14 dni - Test G6PD OBOWIĄZKOWY przed prymachina (ryzyko niedokrwistości hemolitycznej) - Alternatywa: tafenochina (pojedyncza dawka, również wymaga testu G6PD) **W ciąży:** - I trymestr: chinina + klindamycyna - II/III trymestr: ACT (artemeter-lumefantryna preferowana) **Lekooporność:** Oporność P. falciparum na chlorochinę jest powszechna. Częściowa oporność na artemizyninę udokumentowana w Azji Południowo-Wschodniej i pojawiająca się w Afryce Wschodniej (WHO 2024). ## Szczegóły profilaktyki **Chemioprofilaktyka (dla podróżnych do regionów endemicznych):** - Atowakwon-proguanil (Malarone): rozpocząć 1–2 dni przed, codziennie w trakcie, 7 dni po - Doksycyklina: rozpocząć 1–2 dni przed, codziennie w trakcie, 28 dni po - Meflochina: rozpocząć 2–3 tygodnie przed, co tydzień w trakcie, 4 tygodnie po - Wybór zależy od celu podróży (wzorce oporności), czasu trwania i przeciwwskazań **Ochrona osobista (kontrola wektora):** - Repelent z DEET 20–50% lub ikarydiną 20% na odsłoniętą skórę - Odzież i sprzęt impregnowane permetryną - Długie rękawy i długie spodnie o zmierzchu i świcie - Moskitiery impregnowane insektycydem — spanie pod nimi każdej nocy - Klimatyzacja lub ekranowane pokoje **Szczepionka:** - RTS,S/AS01 (Mosquirix) i R21/Matrix-M — zalecane przez WHO dla dzieci w regionach o wysokiej transmisji; NIE zalecane dla podróżnych **Żadna profilaktyka nie jest w 100% skuteczna.** Podróżni muszą łączyć chemioprofilaktykę z ochroną przed ukąszeniami. ## Porady podróżne **Przed podróżą:** - Skonsultuj się ze specjalistą medycyny podróży 4–6 tygodni przed wyjazdem - Uzyskaj odpowiednią receptę na chemioprofilaktykę dla danego celu podróży - Zabierz repelent (DEET/ikarydyna) i permetrynę do impregnacji odzieży - Rozważ moskitierę impregnowaną, jeśli jakość zakwaterowania jest niepewna - Rozważ ubezpieczenie podróżne pokrywające ewakuację medyczną **W trakcie podróży:** - Przyjmuj chemioprofilaktykę dokładnie wg zaleceń — nie pomijaj dawek - Stosuj repelent o zmierzchu i świcie; nakładaj ponownie po kąpieli/poceniu - Śpij pod moskitierą impregnowaną insektycydem każdej nocy - Noś długie rękawy i spodnie w godzinach szczytowej aktywności komarów **Po podróży:** - Kontynuuj chemioprofilaktykę przez pełny okres po opuszczeniu regionu endemicznego - Przy JAKIEJKOLWIEK gorączce w ciągu 12 miesięcy od powrotu — natychmiast do lekarza - Poinformuj lekarza o historii podróży i ryzyku malarii - P. vivax/ovale może powodować nawroty do 2 lat po ekspozycji **Cele najwyższego ryzyka:** Afryka Subsaharyjska (zwłaszcza Afryka Zachodnia), Papua-Nowa Gwinea, Wyspy Salomona, części Indii, basen Amazonki. ## Jak często występuje? - **Obciążenie globalne:** 249 mln przypadków, 608 000 zgonów w 2023 r. (WHO World Malaria Report 2024) - **Kraje endemiczne:** 85 krajów, głównie Afryka Subsaharyjska (94% przypadków), następnie Azja Południowo-Wschodnia i region Wschodniego Śródziemnomorza - **Największe obciążenie:** Nigeria (27%), DRK (12%), Uganda (5%), Mozambik (4%) - **Zgony:** 95% w Afryce - 80% u dzieci poniżej 5. roku życia - **Podróżni:** ~10 000–30 000 importowanych przypadków rocznie w krajach nieendemicznych - **Sezonowość:** Szczyt w porze deszczowej i po niej - cały rok w regionach równikowych - **Wysokość:** Transmisja typowo poniżej 1500–2000 m n.p.m. - **Lekooporność:** Chlorochinooporny P. falciparum w większości Afryki i Azji - częściowa oporność na artemizyninę w subregionie Wielkiego Mekongu i pojawiająca się w Rwandzie, Ugandzie, Erytrei ## Czynniki ryzyka Podróżowanie do obszarów endemicznych, przebywanie na zewnątrz w godzinach aktywności komarów, brak profilaktyki. ## Szczegóły powikłań Ciężka malaria — głównie P. falciparum: - **Malaria mózgowa:** Drgawki, śpiączka - śmiertelność 15–20% mimo leczenia - następstwa neurologiczne u 10–20% ocalałych - **Ciężka niedokrwistość:** Hb <5 g/dL, szczególnie u dzieci i ciężarnych - **ARDS:** Obrzęk płuc, niewydolność oddechowa - **Ostra niewydolność nerek:** Kreatynina >3 mg/dL, możliwa konieczność dializy - **Hipoglikemia:** Szczególnie przy leczeniu chininą i w ciąży - **Kwasica metaboliczna i mleczanowa** - **DIC (rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe)** - **Pęknięcie śledziony** (rzadkie, ale zagrażające życiu) - **Gorączka czarnowodna:** Masywna hemoliza wewnątrznaczyniowa z hemoglobinurią **Powikłania ciążowe:** - Malaria łożyskowa, wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu, niska masa urodzeniowa - Niedokrwistość matki, zwiększone ryzyko porodu przedwczesnego - Malaria wrodzona (transmisja wertykalna) **Śmiertelność ogólna:** <0,3% przy leczeniu - 15–20% przy ciężkiej malarii - niemal 100% przy nieleczonej malarii mózgowej. ## Rokowanie — czego się spodziewać Rokowanie zależy od szybkości rozpoznania i leczenia. Wczesne leczenie prowadzi do pełnego wyzdrowienia. ## Dostępne szczepionki - [Malaria](https://medova.health/pl/wiedza/szczepionki/malaria) ## Źródła i weryfikacja treści - Źródła danych: WHO World Malaria Report 2024, CDC Yellow Book 2024, PZH (SafeTripVax QMR-007c, 2026-03-23), WHO Disease Factsheets 2024 + CDC Travelers' Health 2024 + Heymann CDD 21st ed. - Wygenerowano przez: AI + recenzja ludzka - Status recenzji: Przed recenzją medyczną - Ostatnia aktualizacja: 2025-10-21 - [www.who.int](https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news) --- Treści na tej stronie mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią porady medycznej, diagnozy ani rekomendacji leczenia. W razie problemów zdrowotnych skonsultuj się z lekarzem. Medova nie jest podmiotem leczniczym w rozumieniu ustawy o działalności leczniczej. Informacje nie zastępują konsultacji lekarskiej w rozumieniu ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. [Pełne warunki korzystania](https://medova.health/pl/regulamin)