COVID-19

Primer aşılama: Daha önce COVID-19 aşısı almamış tüm bireylere (≥6 ay) güncellenen formülasyonla primer aşılama önerilir.

Mevsimsel rapel: Sağlık Bakanlığı ve DSÖ önerilerine göre, risk gruplarına (65 yaş üstü, kronik hastalıklar, immün yetmezlik, sağlık çalışanları, gebeler) yıllık güncellenen varyant aşısıyla rapel önerilmektedir.

Risk grupları:

• 65 yaş üstü bireyler

• Kronik akciğer, kalp, böbrek, karaciğer hastalığı olanlar

• Diyabet hastaları

• İmmünosüpresif tedavi alanlar

• Sağlık çalışanları

• Gebeler (her trimesterde uygulanabilir)

• Obezite (BMI ≥30)

Seyahat: Bazı ülkeler hâlâ COVID-19 aşısı sertifikası talep edebilir. Güncel giriş koşulları kontrol edilmelidir.

Mutlak kontrendikasyonlar:

• Önceki doza veya bileşene karşı ciddi alerjik reaksiyon (anafilaksi)

• PEG (polietilen glikol) alerjisi

• Polisorbat 80 alerjisi (çapraz reaktivite riski)

Göreceli kontrendikasyonlar:

• Miyokardit/perikardit öyküsü (önceki mRNA aşı dozundan sonra): Kardiyolog konsültasyonu

• Akut hastalık (orta-ağır): iyileşene kadar ertelenir

Kontrendike olmayan durumlar:

• Gebelik: Güvenli ve önerilen

• Emzirme: Güvenlidir

• İmmün yetmezlik: Güvenli; ek dozlar önerilir

• Otoimmün hastalıklar

• Antikoagülan tedavi (ince iğne, baskı)

• Önceki COVID-19 enfeksiyonu

Çok yaygın (>%10): Enjeksiyon yerinde ağrı (%80-90), şişlik, kızarıklık. Halsizlik (%50-65). Baş ağrısı (%40-55). Miyalji (%30-50). Artralji (%20-30). Titreme (%15-35). Ateş >38 °C (%10-20). İkinci dozda yan etkiler genellikle daha belirgindir.

Yaygın (%1-10): Bulantı. Lenfadenopati (özellikle aksiller). İshal.

Yaygın olmayan (%0,1-1): Yüz felci (Bell paralizisi, geçici). Alerjik reaksiyonlar. Uykusuzluk.

Nadir (<0,1%):

• Miyokardit/perikardit: Özellikle 12-30 yaş arası erkeklerde 2. doz sonrası. İnsidansı 1-5/100.000. Çoğu vaka hafif seyirli ve tam iyileşme ile sonuçlanır.

• Anafilaksi: 2,5-11,1/milyon doz.

• Trombositopeni.

Çok nadir: Guillain-Barré sendromu (adenovirüs vektörlü aşılarla daha ilişkili; mRNA aşılarında çok nadir).

Genel güvenlik profili milyarlarca dozluk deneyimle iyi belgelenmiştir. Ciddi yan etkiler son derece nadirdir ve hastalığın risklerinden çok daha düşüktür.

Primer seri: 2 doz İM: 0 ve 21-28 gün arayla (preparat ve yaşa göre değişir). 0,3 mL veya 0,5 mL (formülasyona göre). Deltoid kasa İM.

Güncellenen rapel: Son dozdan ≥2-6 ay sonra (öneriler güncellenmektedir). Risk gruplarına yıllık güncellenen formülasyonla rapel.

İmmün yetmezlik: 3. primer doz (2. dozdan ≥28 gün sonra) + rapel.

Pediatrik doz: 6 ay-4 yaş: düşük doz formülasyon. 5-11 yaş: pediatrik doz. ≥12 yaş: yetişkin doz.

Saklama: Formülasyona göre değişir. Açılmamış flakonlar +2…+8 °C'de 10 hafta saklanabilir (Comirnaty güncel formülasyon).

Orijinal suş: Faz 3 çalışmalarında BNT162b2 semptomatik COVID-19'a karşı %95 etkinlik. Ağır hastalık ve hospitalizasyona karşı %96-100.

Varyantlara karşı: Omicron ve sonrası varyantlara karşı enfeksiyona karşı etkinlik düşmüştür (%30-60); ancak ağır hastalık, hospitalizasyon ve ölüme karşı etkinlik yüksek kalmıştır (%70-90).

Rapel dozlar: Güncellenen varyant aşılarıyla rapel, nötralizan antikor düzeylerini ve korumayı yeniler.

Türkiye verileri: Türkiye'de mRNA aşılarının (özellikle BioNTech) ağır COVID-19 ve mortaliteyi önlemede yüksek etkinlik gösterdiği ulusal verilerle desteklenmiştir.

Koruma süresi: Primer seri sonrası koruma 3-6 ayda azalmaya başlar (antikorlar). Hücresel bağışıklık daha uzun sürer. Periyodik rapellerle koruma yenilenir.

Diğer aşılar: COVID-19 mRNA aşısı diğer tüm aşılarla eş zamanlı farklı bölgelere güvenle uygulanabilir. Özellikle influenza aşısıyla eş zamanlı uygulama yaygındır ve güvenlidir.

İmmünosüpresif tedaviler: İmmünosüpresif ilaçlar yanıtı azaltabilir. Mümkünse aşılama, immünosüpresif tedavi öncesi veya dozlar arasında planlanmalıdır. Metotreksat: aşı sonrası 1-2 hafta kesilmesi düşünülebilir (romatolog konsültasyonu).

Antikoagülanlar: İM enjeksiyon güvenle yapılabilir; ince iğne kullanılır, baskı uygulanır.

Monoklonal antikorlar: SARS-CoV-2'ye yönelik monoklonal antikor tedavisi sonrası aşılama için en az 90 gün beklenmelidir.

Pregnancy: Recommended (WHO, ACIP).

COVID-19 mRNA vaccines (Comirnaty, Spikevax) are safe and recommended during pregnancy.

• Pregnant women are at increased risk of severe COVID-19, ICU admission, preterm delivery, and maternal death.

• Vaccination during pregnancy provides passive antibody transfer to the neonate.

• Can be administered at any gestational age. No evidence of teratogenicity or adverse pregnancy outcomes in large observational studies (V-safe, VAERS, global registries).

• WHO SAGE and CDC/ACIP both recommend COVID-19 vaccination for pregnant individuals.

Breastfeeding: Safe and recommended.

COVID-19 mRNA vaccines are safe during breastfeeding. mRNA does not enter breast milk in functional form. Antibodies generated by maternal vaccination are detected in breast milk and may provide passive protection to the breastfed infant.

Pediatric use:

• Comirnaty (Pfizer-BioNTech): approved from 6 months of age. Age-adjusted doses:

  • 6 months–4 years: 3 µg (0.2 mL), 3-dose primary series.
  • 5–11 years: 10 µg (0.2 mL).
  • ≥12 years: 30 µg (0.3 mL) — adult dose.

• Spikevax (Moderna): approved from 6 months of age. Age-adjusted doses:

  • 6 months–5 years: 25 µg (0.25 mL), 2-dose series.
  • 6–11 years: 50 µg (0.5 mL).
  • ≥12 years: 50–100 µg — adult dose.

• Annual updated booster formulations target circulating variants.

• Myocarditis risk is lower in children <12 years than in adolescent/young adult males.

Geriatric use: Priority group for vaccination.

• Adults ≥65 years are at highest risk of severe COVID-19 outcomes and are a priority group for vaccination and boosters.

• Immune response may be lower (immunosenescence), hence the recommendation for regular booster doses.

• High-dose and adjuvanted formulations are not available for mRNA vaccines, but additional booster doses compensate.

• Adverse event profile is generally milder in older adults compared to younger recipients (less reactogenicity).

• Annual updated boosters strongly recommended for all adults ≥65 years.

Miyokardit izlemi: 12-30 yaş arası erkeklerde aşılama sonrası 1 hafta boyunca göğüs ağrısı, çarpıntı, nefes darlığı gibi semptomlar konusunda bilgilendirilmelidir.

Varyant güncellemeleri: Aşı formülasyonları SARS-CoV-2 varyantlarına göre güncellenmektedir. En güncel formülasyon uygulanmalıdır. Sağlık Bakanlığı önerileri takip edilmelidir.

İmmün yetmezlik: İmmünosüpresif tedavi alan bireylerde ek dozlar (3. primer doz + rapel) önerilir. Anti-spike antikor titresi takibi düşünülebilir.

Gebelik: Her trimesterde güvenle uygulanabilir. Neonatal antikor transferi bebeğe pasif koruma sağlar.

Saklama: Ultra-soğuk zincir (-70 °C, uzun süreli) veya -20 °C (kısa süreli) veya +2…+8 °C (açıldıktan sonra kısıtlı süre). Preparat ve formülasyona göre saklama koşulları değişir.