Tifo

Seyahat endikasyonu: Endemik bölgelere (Güney Asya, Güneydoğu Asya, Afrika, Latin Amerika) seyahat eden tüm bireylere önerilir. Özellikle Hindistan, Pakistan, Bangladeş, Nepal ve Afrika ülkelerine seyahat edenlere şiddetle önerilir. Kırsal bölgelerde, yerel gıdalar tüketen ve uzun süreli seyahat planı olan gezginlerde risk artmıştır.

Mesleki endikasyonlar: Mikrobiyoloji laboratuvarı çalışanları (S. Typhi ile çalışanlar). İnsani yardım kuruluşu çalışanları.

Epidemiyolojik endikasyonlar: Salgın durumlarında endemik bölgelerdeki popülasyonlar.

Özellikle önerilen gruplar: Hac (Hajj) ve Umre için Suudi Arabistan'a giden Türk vatandaşları (toplu yemeklenme ve kalabalık ortam riski). Ailesini ziyaret eden ve endemik bölgelerde doğmuş göçmenler (VFR - Visiting Friends and Relatives; bu grupta risk genel turistlere göre daha yüksektir).

Kombine önlem: Aşılama, güvenli su ve gıda hijyeni önlemleriyle birlikte uygulanmalıdır. Aşı %50-80 koruma sağladığından, hijyen önlemleri aşıyla birlikte sürdürülmelidir.

Mutlak kontrendikasyonlar:

• Önceki doza veya aşının herhangi bir bileşenine karşı ciddi alerjik reaksiyon (anafilaksi)

Göreceli kontrendikasyonlar:

• Orta veya ağır derecede akut hastalık: iyileşene kadar ertelenmelidir

• 2 yaşından küçük çocuklar: Vi polisakkarit aşı T-hücre bağımsız yanıt oluşturduğundan, 2 yaş altında immünojenite yetersizdir

Kontrendike olmayan durumlar:

• Gebelik: İnaktive aşı olduğundan gebelikte güvenli kabul edilir

• Emzirme: Güvenlidir

• İmmün yetmezlik: Güvenlidir ancak bağışıklık yanıtı azalmış olabilir

• HIV enfeksiyonu: Güvenlidir

• Antibiyotik tedavisi: Enjektabl tifo aşısı antibiyotiklerden etkilenmez (oral formdan farklı olarak)

Vi polisakkarit tifo aşısı iyi tolere edilen bir aşıdır.

Çok yaygın (>%10): Enjeksiyon yerinde ağrı (%30-64), hassasiyet ve kızarıklık. Bu belirtiler 1-2 gün içinde düzelir.

Yaygın (%1-10): Baş ağrısı (%4-20). Halsizlik. Miyalji. Ateş (>37,5 °C) (%1-5). Bulantı.

Yaygın olmayan (%0,1-1): Kusma. Karın ağrısı. Döküntü. Artralji.

Nadir (<0,1%): Ciddi alerjik reaksiyonlar (anafilaksi). Ürtiker. Nörolojik komplikasyonlar (çok nadir).

Genel olarak yan etkiler hafif ve geçicidir. Ciddi advers olaylar son derece nadirdir. Oral tifo aşısına kıyasla gastrointestinal yan etkileri daha azdır.

Doz: Tek doz 0,5 mL İM (deltoid kas) veya subkutan.

Uygulama zamanlaması: Seyahatten en az 2 hafta önce uygulanmalıdır.

Rapel doz: Risk devam ediyorsa her 3 yılda bir rapel doz.

Çocuk dozu: ≥2 yaş: 0,5 mL (yetişkinle aynı doz). <2 yaş: Vi polisakkarit aşı önerilmez.

Saklama: +2…+8 °C. Dondurulmamalıdır.

Etkinlik: Vi polisakkarit aşının kontrollü çalışmalarda %55-72 etkinlik gösterdiği kanıtlanmıştır. Saha çalışmalarında etkinlik %50-80 arasında değişmektedir.

Serokonversiyon: Tek dozdan 2-3 hafta sonra anti-Vi antikor düzeyleri 4 kat ve üzeri artar (%85-95 bireyde).

Koruma süresi: Koruma 2-3 yıl sürer ve giderek azalır. 3. yıldan sonra etkinlik %50'nin altına düşer.

Sınırlamalar: Paratifo'ya (S. Paratyphi A, B, C) karşı koruma sağlamaz. 2 yaş altı çocuklarda etkisizdir (T-bağımsız polisakkarit yanıt). XDR suşlara karşı etkinliği hâlâ korunmaktadır (kapsüler antijen antibiyotik direncinden bağımsız).

Konjuge aşıyla karşılaştırma: Tifo konjuge aşısı (TCV, Typbar-TCV) Vi polisakkarit aşıya kıyasla daha yüksek (%85) ve daha uzun süreli (en az 5 yıl) koruma sağlar ve 6 aylıktan itibaren uygulanabilir.

Diğer aşılarla: Enjektabl tifo aşısı tüm seyahat ve rutin aşılarla (hepatit A, hepatit B, sarı humma, kuduz, meningokok, influenza, Td/Tdap) eş zamanlı farklı bölgelere güvenle uygulanabilir.

Antibiyotikler: Enjektabl (Vi polisakkarit) aşı antibiyotiklerden etkilenmez (oral formdan farklı olarak). Aktif antibiyotik tedavisi altındayken uygulanabilir.

İmmünosüpresif tedaviler: İmmünosüpresif ilaçlar aşıya karşı bağışıklık yanıtını azaltabilir. Mümkünse tedavi öncesi aşılama tamamlanmalıdır.

Antimalaryal ilaçlar: Antimalaryal ilaçlarla etkileşimi yoktur.

Pregnancy: Safe if travel warrants vaccination.

Injectable typhoid ViCPS (Vi polysaccharide) vaccine is an inactivated subunit vaccine and is considered safe during pregnancy when the risk of typhoid fever warrants vaccination.

• Limited formal studies in pregnancy, but extensive post-marketing experience with no safety signals.

• Preferred over oral Ty21a (live vaccine) during pregnancy.

• WHO recommends vaccination for pregnant travelers to highly endemic areas (South Asia in particular).

Breastfeeding: Safe — no restrictions.

Injectable typhoid ViCPS vaccine is inactivated and poses no risk during breastfeeding. No modification to breastfeeding or vaccination schedule is required.

Pediatric use:

• Injectable ViCPS: licensed from 2 years of age.

• Children <2 years: ViCPS is not effective due to T-cell-independent polysaccharide response immaturity.

• Typhoid conjugate vaccine (TCV, e.g., Typbar-TCV): licensed from 6 months — preferred for young children in endemic settings (WHO prequalified).

• Single 0.5 mL IM dose. Revaccinate every 2–3 years if continued exposure.

Geriatric use:

• No specific age-related concerns. Standard dose and schedule apply.

• Immune response may be slightly reduced in elderly adults, but clinically protective levels are typically achieved.

• Food and water precautions remain essential regardless of vaccination status.

Sınırlı koruma: Vi polisakkarit aşı %50-80 koruma sağlar; bu nedenle aşılama, gıda ve su hijyeni önlemleriyle desteklenmelidir. Aşı paratifo'ya karşı koruma sağlamaz.

Koruma süresi: Koruma süresi sınırlıdır (2-3 yıl). Devam eden risk durumunda her 3 yılda bir rapel doz gereklidir.

Çocuklarda kullanım: Vi polisakkarit aşı 2 yaş altı çocuklarda yeterli bağışıklık yanıtı oluşturmaz. DSÖ, tifo konjuge aşısını (TCV) 6 aydan itibaren önermektedir; ancak TCV Türkiye'de henüz yaygın kullanımda değildir.

XDR tifo: Pakistan ve çevresinde yaygın dirençli tifo suşları bildirilmektedir. Aşılama bu bölgelere seyahatte ekstra önem taşımaktadır.

Hac seyahati: Suudi Arabistan'a Hac ve Umre için giden Türk vatandaşlarına tifo aşısı önerilir; ancak Suudi Arabistan'ın zorunlu giriş koşulu değildir.