Genel Bakış
HCVnin neden olduğu karaciğer enfeksiyonu. ~%75i kronikleşir ancak DAA tedavisi ile %95+ oranında kür sağlanır.
Bulaşma
Genel Bakış
Karaciğer iltihabına neden olan, esas olarak kan teması yoluyla yayılan viral enfeksiyon.
Genel Bakış
Hepatit C, Hepatit C virüsünün (HCV) neden olduğu karaciğer enfeksiyonudur. Kan yoluyla bulaşır (IV ilaç kullanımı, sterilize edilmemiş tıbbi aletler, kan transfüzyonu, dövme/piercing). Enfekte olanların %70–80'inde kronik enfeksiyon gelişir; onlarca yıl asemptomatik kalabilir. Kronik HCV sirozun ve hepatoselüler karsinomun (HCC) önemli bir nedenidir.
Türkiye'de HCV prevalansı %0,5–1,0 civarındadır — Avrupa ortalamasının altındadır. Genotip 1b en sık görülen genotiptir. 1990 öncesi kan transfüzyonu, hemodiyaliz ve güvenli olmayan enjeksiyon uygulamaları başlıca bulaş kaynakları olmuştur. Günümüzde IV ilaç kullanımı ve güvenli olmayan tıbbi girişimler risk faktörleridir.
Doğrudan etkili antiviral (DEA/DAA) ilaçlarla >%95 kür oranı sağlanmaktadır — hepatolojide devrim niteliğinde bir gelişme. Türkiye'de DAA tedavisine erişim SGK kapsamında karşılanmaktadır.
Hepatit C aşısı yoktur. Bildirimi zorunlu bir hastalıktır.
Acil Belirtiler
Acil durum belirtileri:
-
Sarılık (yeni başlangıçlı veya kötüleşen)
-
Karında şişlik (asit)
-
Kan kusma veya katran renkli gaita (variseal kanama)
-
Bilinç bulanıklığı (hepatik ensefalopati)
-
Spontan kanama/morarma (koagülopati)
112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Ayrıntılı Belirtiler
En yaygın belirti ve semptomlar
Akut hepatit C:
-
Çoğunluğu asemptomatik (%70–80)
-
Semptomatik olanlarda: Halsizlik, iştahsızlık, bulantı, hafif sarılık
-
Fulminan hepatit: Son derece nadir
Kronik hepatit C (onlarca yıl asemptomatik kalabilir):
-
Kronik yorgunluk — en sık şikayet
-
Siroz (20–30 yıl içinde hastaların %15–30'unda): Asit, hepatik ensefalopati, özofagus varisleri, sarılık
-
Hepatoselüler karsinom (HCC): Sirotik hastalarda yıllık %1–4 risk
Ekstrahepatik belirtiler:
-
Mikst kriyoglobulinemi: Vaskülit, purpura, artralji, glomerülonefrit
-
Non-Hodgkin lenfoma
-
Liken planus, porfiria kutanea tarda
-
İnsülin direnci, tip 2 diyabet
Belirtileri bilmek, hızlı müdahale için ilk adımdır.
Hastalığın Seyri
Tipik hastalık seyri:
- Akut enfeksiyon (ilk 6 ay): Genellikle asemptomatik (%70-80). Semptomatik olduğunda: yorgunluk, bulantı, karın ağrısı, sarılık. Kuluçka süresi 2-12 hafta.
- Spontan iyileşme vs kronikleşme: %15-45 virüsü 6 ay içinde kendiliğinden temizler. %55-85 kronik enfeksiyon geliştirir.
- Kronik hepatit C (yıllar-on yıllar): Genellikle yıllarca asemptomatik. Yavaş ilerleyen karaciğer iltihabı ve fibrozis.
- Kompanse siroz (10-30 yıl): Portal hipertansiyon gelişir. Varisler, asit, splenomegali.
- Dekompanse siroz / HCC: Sarılık, ensefalopati, varis kanaması.
Tanı
Bu hastalık nasıl teşhis edilir
Tarama:
-
Anti-HCV antikoru (ELISA): Tarama testi — pozitifse doğrulama gerekir
-
HCV-RNA (kantitatif PCR): Aktif enfeksiyonun doğrulanması — viral yük
İleri değerlendirme:
-
HCV genotip tayini: Tedavi seçimi için (Türkiye'de en sık genotip 1b)
-
Karaciğer fibrozis değerlendirmesi: FibroScan (transient elastografi) — non-invaziv; veya FIB-4/APRI skorları
-
Karaciğer biyopsisi: Artık nadiren gerekli (FibroScan sayesinde)
HCC taraması: Sirotik hastalarda her 6 ayda bir ultrason + AFP
Bildirim: Sağlık Bakanlığı'na bildirimi zorunludur.
Kimlere tarama yapılmalı: 1965–1985 arası doğanlar, IV ilaç kullanıcıları, hemodiyaliz hastaları, 1992 öncesi kan transfüzyonu alanlar, HIV pozitif bireyler, cezaevi popülasyonu
Tedavi
Mevcut tedavi yöntemleri
Doğrudan etkili antiviraller (DAA) — devrim niteliğinde tedavi:
-
Sofosbuvir/Velpatasvir (Epclusa): 12 hafta — pangenotipik (tüm genotipler). Kür oranı >%95
-
Glecaprevir/Pibrentasvir (Mavyret): 8–12 hafta — pangenotipik
-
Ledipasvir/Sofosbuvir (Harvoni): Genotip 1 için — 12 hafta
-
SVR (sustained virologic response): Tedavi bitiminden 12 hafta sonra HCV-RNA negatif = KÜR
Türkiye'de tedavi erişimi:
-
DAA tedavisi SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu) tarafından karşılanmaktadır
-
Gastroenteroloji/hepatoloji uzmanları tarafından reçete edilir
-
FibroScan ve tedavi takibi referans hastanelerde yapılmaktadır
-
DSÖ 2030 hepatit eliminasyon hedefine yönelik ulusal strateji mevcuttur
Tedavi sonrası:
-
SVR sağlanan hastalarda reinfeksiyon mümkündür — risk faktörleri devam ediyorsa
-
Sirotik hastalarda HCC taraması SVR sonrası da devam etmelidir
Çoğu vaka erken teşhisle etkili bir şekilde tedavi edilir.
Korunma Detayları
Kendinizi nasıl korursunuz
Aşı yoktur — korunma tedbirleri kritiktir:
-
Kan güvenliği: Türkiye'de tüm kan bağışları HCV açısından taranmaktadır (1996'dan bu yana)
-
Güvenli enjeksiyon uygulamaları: Tek kullanımlık iğne ve şırınga
-
IV ilaç kullanıcıları: Zarar azaltma programları (iğne değişim)
-
Sağlık çalışanları: Kesici-delici alet yaralanması protokolü
-
Dövme, piercing, akupunktur: Yalnızca steril ekipman kullanan lisanslı merkezlerde
-
Cinsel temas: HCV bulaş riski düşük; ancak HIV koinfeksiyonu veya travmatik cinsel temasta artar
Evrensel tarama: ≥18 yaş her bireye ömür boyu en az bir kez anti-HCV testi önerilir (CDC 2020).
Hazırlık en iyi korunmadır.
Seyahat Tavsiyeleri
Seyahat edenlere öneriler:
-
Seyahat sırasında sterilizasyonu garanti edilmeyen tesislerde tıbbi işlem, dövme, piercing yaptırmaktan kaçının
-
Yüksek prevalanslı ülkelere (Mısır, Pakistan, Moğolistan) seyahatte dikkatli olun
-
İğne batması veya kan teması durumunda: Derhal tıbbi değerlendirme
-
Tıbbi turizm: Akredite tesisleri tercih edin
Seyahat sonrası: Risk maruziyeti sonrası 6–8 hafta sonra anti-HCV ve HCV-RNA testi.
Ne kadar yaygın?
İstatistikler ve coğrafi veriler
Türkiye: Prevalans ~%0,5–1,0 (Avrupa ortalamasının altı). En sık genotip: 1b (%70–80). Yüksek riskli gruplar: 1992 öncesi kan transfüzyonu alanlar, hemodiyaliz hastaları, IV ilaç kullanıcıları, cezaevi popülasyonu. Tahmini HCV pozitif birey sayısı: ~400.000–600.000 (çoğu tanı almamış). DAA tedavisi ile kür oranları >%95. DSÖ 2030 eliminasyon hedefi kapsamında Türkiye ulusal hepatit stratejisi yürütmektedir. Küresel: 50 milyon kronik HCV enfeksiyonu (DSÖ 2024).
Risk Faktörleri
En çok risk altında olan kimler
Enjeksiyon yoluyla uyuşturucu kullanımı (mevcut veya geçmiş), tarama öncesi dönemde kan ürünü alımı, güvenli olmayan tıbbi veya diş prosedürleri, sağlık kuruluşlarında iğne batması yaralanmaları, steril olmayan ekipmanla dövme veya piercing, HCV prevalansı yüksek ülkelere seyahat.
Komplikasyon Detayları
Olası komplikasyonlar
Komplikasyonlar:
-
Siroz: %15–30 (20–30 yılda) — alkol kullanımı ve HBV koinfeksiyonu riski artırır
-
Hepatoselüler karsinom (HCC): Sirotik hastalarda yıllık %1–4
-
Hepatik dekompansasyon: Asit, hepatik ensefalopati, variseal kanama — karaciğer nakli endikasyonu
-
Mikst kriyoglobulinemi: %40–60 hastada kriyoglobulin pozitifliği; %5–10'unda semptomatik vaskülit
-
Böbrek hastalığı: Membranoproliferatif glomerülonefrit
-
Lenfoma: Non-Hodgkin lenfoma riski 2–3 kat artmış
Mortalite: Tedavisiz kronik HCV: Karaciğerle ilişkili mortalite %15–20 (30 yılda).
İyileşme ve beklentiler
Beklenen sonuçlar ve iyileşme
Tedavi ile: Doğrudan etkili antiviral ilaçlar (DAA) genotipten bağımsız olarak kronik HCV enfeksiyonlarının >%95'ini 8-12 haftada tedavi eder.
Tedavi olmadan: Akut enfeksiyonların %55-85'i kronikleşir. Bunlardan:
-
%15-30'u 20 yıl içinde siroz geliştirir.
-
Sirozlu hastaların yıllık %1-4'ünde hepatosellüler karsinom (HCC) gelişir.
Spontan iyileşme: Akut enfeksiyonların %15-45'i tedavisiz iyileşir.