Genel Bakış
Dünyada en yaygın cinsel yolla bulaşan enfeksiyon; yüksek riskli HPV rahim ağzı kanserine neden olur.
Belirtiler
Belirtiler | Sıklık | Şiddet | Başlangıç |
|---|---|---|---|
| Genital ülser | 10% | Hafif | Geç dönem |
| Kaşıntı | 5% | Hafif | Geç dönem |
| Şişmiş lenf düğümleri | 3% | Hafif | Geç dönem |
Bulaşma
Genel Bakış
İnsan papillomavirus (HPV) enfeksiyonu, dünya çapında en yaygın cinsel yolla bulaşan enfeksiyondur. Papillomaviridae ailesine ait çift sarmallı DNA virüsleri tarafından oluşturulur. 200'den fazla tip tanımlanmıştır; 14 tanesi yüksek riskli onkojenik tipler (HPV 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66, 68) olarak sınıflandırılır. HPV 16 ve 18 serviks kanserlerinin ~%70'inden sorumludur. HPV 6 ve 11 genital siğillerin ~%90'ına neden olur. Cinsel olarak aktif bireylerin ~%80'i yaşamları boyunca en az bir HPV tipi ile enfekte olur.
Genel Bakış
Enfeksiyonların ~%90'ı bağışıklık sistemi tarafından 1-2 yıl içinde kendiliğinden temizlenir. Persiste eden %10, özellikle HPV 16/18, 10-20 yıl içinde prekanseröz lezyonlardan (CIN) invaziv kansere ilerleme riski taşır. HPV'ye atfedilebilir kanserler tüm kanserlerin ~%5'ini oluşturur. DSÖ 2020 verilerine göre 604.000 yeni serviks kanseri ve 342.000 ölüm. 9-valanlı aşı (Gardasil 9), serviks kanserlerinin ~%90'ına ve genital siğillerin %90'ına karşı koruma sağlar. DSÖ hedefi: 2030'a kadar serviks kanserinin eliminasyonu.
Acil Belirtiler
Acil değerlendirme: Şiddetli/kontrol edilemeyen vajinal kanama (özellikle postmenopozal), hızla büyüyen/ülsere anogenital lezyonlar, idrar retansiyonu, pelvik ağrı ile alt ekstremite ödemi, açıklanamayan kilo kaybı + pelvik ağrı. Çocuklarda: Bilinen rekürren respiratuar papillomatozisli çocuklarda solunum sıkıntısı. Acil olmayan değerlendirme: Anormal vajinal kanama, kötü kokulu akıntı, palpabl boyun kitlesi, yaygın/tedaviye dirençli genital siğiller. Düzenli tarama (Pap smear, HPV DNA testi) prekanseröz değişikliklerin tespiti için esastır.
Ayrıntılı Belirtiler
En yaygın belirti ve semptomlar
Asemptomatik enfeksiyon — en sık prezantasyon; yalnızca taramayla tespit edilir. Genital siğiller (kondilomlar) (HPV 6/11): anogenital bölgede ten renginde papillomatöz büyümeler, "karnabahar" görünümünde olabilir; maruziyet sonrası 2-3 ayda ortaya çıkar. Prekanseröz lezyonlar (CIN 1-3): genellikle asemptomatik, taramayla saptanır. İnvaziv serviks kanseri: Düzensiz veya postkoital vajinal kanama, vajinal akıntı, pelvik ağrı. HPV-pozitif orofaringeal kanser: Ağrısız boyun kitlesi, odinofaji — hızla artan insidans.
Belirtileri bilmek, hızlı müdahale için ilk adımdır.
Hastalığın Seyri
İlk enfeksiyon (haftalar-aylar): HPV bazal epitel hücrelerini enfekte eder → klinik olarak saptanamaz. Üretken enfeksiyon (ay 2-24): Genital siğiller veya LSIL/CIN 1 gelişebilir; ~%90 hücresel bağışıklıkla temizlenir. Persistan enfeksiyon (yıl 2-10+): Viral DNA entegrasyonu → E6/E7 onkoproteinlerinin kontrolsüz ekspresyonu → p53 ve Rb inaktivasyonu. Prekanseröz ilerleme (yıl 5-20): CIN 1 → CIN 2 → CIN 3. İnvaziv kanser (yıl 10-30): Medyan süre ~15-20 yıl; HIV'de 5-10 yıla kısalabilir.
Tanı
Bu hastalık nasıl teşhis edilir
HPV DNA testi — en duyarlı yöntem (CIN 2+ için >%95); PCR veya E6/E7 mRNA testi. Servikal sitoloji (Pap smear) — tek testte duyarlılık %50-70; Bethesda Sistemi sınıflandırması. Asetik asit ile görsel muayene (VIA) — düşük kaynaklı ortamlar için; duyarlılık %70-80. Kolposkopi + yönlendirilmiş biyopsi — histolojik doğrulama standardı. Genital siğiller: Görsel tanı yeterli; biyopsi yalnızca atipik veya tedaviye dirençli lezyonlarda.
Tedavi
Mevcut tedavi yöntemleri
HPV'yi doğrudan elimine eden antiviral tedavi yoktur. Genital siğiller: İmikimod %5 krem, podofillotoksin %0,5, sinekateinler %15; kriyoterapi, triklorasetik asit, elektrokoterizasyon, cerrahi eksizyon. Nüks oranı %20-30. Prekanseröz lezyonlar: CIN 1 gözlem; CIN 2/3 eksizyonel tedavi (LEEP, konizasyon) — kür oranı >%90. İnvaziv kanserler: Cerrahi, radyoterapi, kemoterapi (sisplatin), immünoterapi (pembrolizumab, nüks/metastatik serviks kanseri için).
Çoğu vaka erken teşhisle etkili bir şekilde tedavi edilir.
Korunma Detayları
Kendinizi nasıl korursunuz
HPV aşılaması — en etkili birincil önlem. 9-valanlı aşı (Gardasil 9): HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58; serviks kanserlerinin %90'ına karşı koruma. DSÖ 9-14 yaş kızlara önerir. Tek doz şeması 2022'de DSÖ tarafından onaylandı. HPV-naif bireylerde persistant HPV 16/18'e karşı etkinlik >%95. Servikal tarama (HPV DNA testi) 30 yaşından itibaren 5-10 yılda bir. Kondomlar: Kısmi koruma (%70). Erkek sünneti: Edinimi ~%30 azaltır.
Hazırlık en iyi korunmadır.
Seyahat Tavsiyeleri
HPV küresel olarak yaygındır — seyahate özgü hastalık değildir. Seyahat öncesi: HPV aşı serisini tamamlayın (26 yaşına kadar önerilen; 27-45 yaş paylaşımlı klinik karar). Seyahat sırasında daha sık casual cinsel ilişki olasılığı — kondom bulundurun (kısmi koruma). Expatlar: Servikal tarama takvimine devam edin. Hiçbir ülkede HPV statüsüne bağlı giriş şartı yoktur.
Ne kadar yaygın?
İstatistikler ve coğrafi veriler
En yaygın CYBE: Kadınlarda nokta prevalansı %11,7 (~291 milyon). <25 yaş pik (%20-25). Serviks kanseri (DSÖ 2020): 604.000 yeni vaka, 342.000 ölüm/yıl — kadınlarda 4. en sık kanser, 36 ülkede 1. ölüm nedeni. Diğer HPV kanserleri: 45.000 orofaringeal/yıl (hızla artıyor), 35.000 anal, 13.000 penil. Aşı etkisi: Erken benimseyen ülkelerde (Avustralya, İngiltere) HPV enfeksiyonlarında %90'a kadar, genital siğillerde %90, CIN 3'te %87 azalma. Avustralya 2030'ların ortasında serviks kanserini elimine edecek ilk ülke olacak.
Risk Faktörleri
En çok risk altında olan kimler
Edinme riski: Cinsel partner sayısı (en güçlü öngörücü), erken cinsel başlangıç, yeni partner, aşısızlık, tutarsız kondom kullanımı. Persistans ve ilerleme: HPV 16 (en onkojenik), immünosüpresyon (HIV — serviks kanseri riski ×6), aktif sigara (risk ×2-3), yüksek parite (≥5), uzun süreli OKS kullanımı (≥5 yıl), ko-enfeksiyon (klamidya, HSV-2), beslenme eksiklikleri (folat, C vitamini).
Komplikasyon Detayları
Olası komplikasyonlar
Serviks kanseri — %99,7 HPV DNA içerir; skuamöz hücreli karsinom (%70-80) ve adenokarsinom (%20-25). Anal kanser (%88 HPV) — insidans yılda %2-3 artıyor; HIV-pozitif MSM'de çok yüksek risk (75-130/100.000). Orofaringeal kanser (HPV 16) — ABD'de artık serviks kanserini aşmış insidansta. Rekürren respiratuar papillomatozis (HPV 6/11) — nadir, ortalama 4-5 cerrahi/yıl. Psikososyal komplikasyonlar: Anksiyete, depresyon, cinsel disfonksiyon, stigmatizasyon.
İyileşme ve beklentiler
Beklenen sonuçlar ve iyileşme
Enfeksiyonların ~%90'ı 1-2 yılda kendiliğinden temizlenir. Genital siğiller: Mükemmel prognoz; nüks %20-30; kanserleşmez. CIN 1: %60-80 spontan regresyon; tedavi edilmeyen CIN 3, 20-30 yılda ~%30-50 invaziv kanser gelişir. Serviks kanseri: FIGO Evre I: 5 yıllık sağkalım %80-93; Evre IV: %15-20. Genel 5 yıllık sağkalım ~%60, tarama ve tedavi erişimine bağlı belirgin farklılıklar. HPV-pozitif orofaringeal kanser: HPV-negatiften belirgin olarak daha iyi prognoz (3 yıllık sağkalım %82-87 vs %55-60).