Polio (IPV)

Mpango wa EPI (Afrika Mashariki):

• Dozi 1 ya IPV kwa wiki 14 za umri (pamoja na OPV)

• WHO inapendekeza angalau dozi 2 za IPV katika ratiba ya mpito

• Tanzania/Kenya: dozi 1 ya IPV (wiki 14) + OPV (kuzaliwa, wiki 6, 10, 14)

Wasafiri wa kimataifa:

• Wasafiri wote wanapaswa kuwa na chanjo kamili ya polio

• Nchi zenye maambukizi hai (Pakistan, Afghanistan) au milipuko ya cVDPV: chanjo ya nyongeza inaweza kuhitajika

• Baadhi ya nchi zinahitaji ushahidi wa chanjo ya polio kwa wageni kutoka nchi zenye maambukizi

Watu wazima wasio na chanjo:

• Kozi kamili ya IPV inapendekezwa kwa watu wazima wasio na chanjo ya polio

Vikundi maalum:

• Wahudumu wa afya wanaofanya kazi na poliovirus

• Watu wanaoishi na VVU — IPV inapendekezwa zaidi kuliko OPV (si chanjo hai)

Kizuizi kamili:

• Mzio mkubwa kwa dozi ya awali au kiungo chochote (pamoja na streptomycin, neomycin, polymyxin B, 2-phenoxyethanol)

Kizuizi cha muda:

• Ugonjwa mkali — ahirisha hadi kupona

Si kizuizi:

• Ujauzito — IPV ni salama (isiyohai); toa ikiwa hatari ipo

• VVU/UKIMWI — IPV ndiyo chaguo bora (si chanjo hai)

• Upungufu wa kinga — IPV ni salama; OPV ndiyo kizuizi kwa watu hawa

• Kunyonyesha — salama

Athari za kawaida:

• Maumivu kwenye sehemu ya sindano — 30-40%

• Uwekundu na ugumu — 5-15%

• Homa nyepesi — 3-8%

Athari nadra:

• Anafylaksia — nadra sana

• IPV HAINA hatari ya VAPP (Vaccine-Associated Paralytic Poliomyelitis) — tofauti na OPV

• Hii ndiyo sababu kuu ya kubadili kutoka OPV tu kwenda IPV au IPV+OPV

Usalama:

• IPV imekuwa ikitumika kwa zaidi ya miaka 65 na ina rekodi bora ya usalama

Ratiba ya EPI (Tanzania/Kenya):

• OPV-0 (kuzaliwa) + OPV-1 (wiki 6) + OPV-2 (wiki 10) + OPV-3 + IPV-1 (wiki 14)

• Dozi ya 2 ya IPV inapendekezwa na WHO ikiwa inapatikana

• Sindano ya 0.5 ml kwa misuli (IM) au chini ya ngozi (SC)

Kwa watu wazima wasio na chanjo:

• Kozi kamili ya dozi 3: miezi 0, 1-2, na 6-12

• Kila dozi: 0.5 ml IM au SC

Nyongeza kwa wasafiri:

• Dozi moja ya nyongeza ya IPV kwa watu wazima wanaosafiri kwenda maeneo yenye hatari

• Pakistan na Afghanistan: ushahidi wa chanjo unaweza kuhitajika

Upatikanaji:

• IPV inatolewa bure kupitia EPI (Gavi-subsidized)

• Upatikanaji umeboreshwa tangu 2015 — changamoto ya awali ya uhaba imepungua

Ufanisi wa IPV:

• Ufanisi wa >99% dhidi ya kupooza kwa polio baada ya kozi kamili (dozi 3)

• Ubadilishaji wa serolojia kwa >95% dhidi ya aina zote 3 za poliovirus baada ya dozi 2

• Kinga ya muda mrefu — huenda maisha yote baada ya kozi kamili

IPV vs OPV:

• IPV inatoa kinga bora ya humoral (kingamwili katika damu) lakini dhaifu ya mucosal

• OPV inatoa kinga bora ya mucosal (utumbo) — muhimu kwa kuzuia usambazaji

• Mpango wa WHO wa kutumia IPV+OPV unatoa kinga kamili zaidi

Athari ya GPEI:

• Visa vya polio vimepungua kwa >99.9% tangu 1988 (visa 350,000 → visa 12 mwaka 2023)

• Aina ya 2 ya poliovirus ilitangazwa kuwa imetokomezwa mwaka 2015

• Aina ya 3 ilitangazwa kuwa imetokomezwa mwaka 2019

• Aina ya 1 bado inapatikana Pakistan na Afghanistan

Chanjo nyingine:

• IPV inaweza kutolewa pamoja na chanjo yoyote nyingine katika sehemu tofauti

• Katika EPI: hutolewa kama sehemu ya pentavalent (DPT-HepB-Hib) + IPV kama sindano tofauti

• Inaweza kutolewa siku moja na OPV — ratiba ya EPI ya WHO

Dawa:

• Hakuna mwingiliano unaojulikana na dawa za kawaida

• Dawa za kupunguza kinga: chanjo bado ni salama na inashauriwa (tofauti na OPV)

Pregnancy: Safe.

IPV (inactivated poliovirus vaccine) is safe during pregnancy.

• Can be administered if the pregnant woman is at risk of polio exposure (travel to endemic areas: Afghanistan, Pakistan).

• No teratogenic effects observed.

• Pregnant women who need polio vaccination should receive IPV, never OPV.

Breastfeeding: Safe — no restrictions.

IPV is an inactivated vaccine and is completely safe during breastfeeding. No modification to breastfeeding schedule required.

Pediatric use:

• Part of routine childhood immunization schedule worldwide.

• Schedule (US/ACIP): 4 doses at 2, 4, 6–18 months, 4–6 years. Often given as part of combination vaccines (hexavalent: DTaP-IPV-Hib-HepB).

• Minimum age: 6 weeks.

• IPV does not cause vaccine-associated paralytic poliomyelitis (VAPP) — this risk exists only with OPV.

• Immunocompromised children must receive IPV (never OPV).

• Dose: 0.5 mL IM or SC (all ages).

Geriatric use:

• Adults with a completed primary series need only 1 lifetime booster if traveling to polio-endemic areas.

• Unvaccinated adults: 3-dose series (0, 1–2, 6–12 months).

• No upper age limit. No dose adjustment required.

• Polio eradication is near-complete — endemic transmission persists only in Afghanistan and Pakistan (as of 2024).

IPV vs OPV — umuhimu wa kuelewa tofauti:

• IPV: sindano, isiyohai, salama kwa watu wote, haitoi kinga ya ndani ya utumbo (mucosal)

• OPV: mdomo, hai, inatoa kinga bora ya mucosal lakini ina hatari ndogo ya VAPP na cVDPV

• Mpango wa WHO: kubadili polepole kutoka OPV kwenda IPV kadri utokomezaji unavyoendelea

Hifadhi:

• +2°C hadi +8°C — usigandishe

• IPV ni thabiti zaidi kuliko OPV katika mlolongo wa baridi

Ratiba ya mpito:

• WHO inapendekeza angalau dozi 2 za IPV kwa mpango wa mpito

• Lengo la muda mrefu: IPV peke yake baada ya utokomezaji kamili wa poliovirus