Muhtasari
Virusi vya Nile Magharibi huenezwa na mbu na huathiri mfumo wa neva. Aina kali inaweza kusababisha uvimbe wa ubongo.
Dalili
Dalili | Marudio | Ukali | Mwanzo |
|---|---|---|---|
| Homa | 95% | Kidogo | Awamu ya mapema |
| Uchovu | 80% | Kidogo | Awamu ya mapema |
| Maumivu ya kichwa | 85% | Kidogo | Awamu ya mapema |
| Upele wa maculopapular | 50% | Kidogo | Awamu ya mapema |
| Kujisikia vibaya | 70% | Kidogo | Awamu ya mapema |
| Maumivu ya misuli | 65% | Kidogo | Awamu ya mapema |
| Maumivu ya viungo | 40% | Kidogo | Awamu ya mapema |
| Baridi mwilini | 30% | Kidogo | Awamu ya mapema |
| Kuhara | 20% | Kidogo | Awamu ya mapema |
| Maumivu ya macho | 12% | Kidogo | Awamu ya mapema |
| Kupoteza hamu ya kula | 55% | Kidogo | Awamu ya mapema |
| Kichefuchefu | 40% | Kidogo | Awamu ya mapema |
| Tezi za limfu kuvimba | 15% | Kidogo | Awamu ya mapema |
| Kutapika | 25% | Kidogo | Awamu ya mapema |
| Kupoteza fahamu | 1.5% | Hatari | Kilele cha ugonjwa |
| Kuchanganyikiwa | 2% | Kali | Kilele cha ugonjwa |
| Shingo kuganda | 3% | Kali | Kilele cha ugonjwa |
| Kupooza | 0.7% | Hatari | Kilele cha ugonjwa |
| Maumivu makali ya kichwa | 4% | Kali | Kilele cha ugonjwa |
| Kutetemeka | 1.8% | Wastani | Kilele cha ugonjwa |
| Kizunguzungu | 1.5% | Wastani | Kilele cha ugonjwa |
| Kutovumilia mwanga | 2.5% | Wastani | Kilele cha ugonjwa |
| Kifafa | 0.8% | Hatari | Kilele cha ugonjwa |
Njia za maambukizi
Muhtasari
Virusi vya West Nile (WNV) ni flavivirus inayoenezwa na mbu wa jenasi Culex katika mzunguko wa mbu-ndege. Binadamu ni wenyeji wa mwisho. ~80% ya maambukizi hayana dalili; ~20% hupata homa ya West Nile; <1% ugonjwa wa neva (meningitis, encephalitis, kupooza) wenye CFR ~10%.
Muhtasari
Virusi vya West Nile (WNV) vinaenezwa na mbu wa Culex (wanaong'ata usiku). Jina linatokana na Mkoa wa West Nile, Uganda ambapo virusi viligunduliwa kwanza (1937). Mzunguko wa asili: ndege → mbu wa Culex → binadamu (mwenyeji wa bahati mbaya). >80% hawana dalili. Homa ya West Nile (<20%): homa, maumivu ya kichwa, upele. Ugonjwa wa neva (<1% lakini hatari): homa ya ubongo (encephalitis — kutetemeka kama Parkinson ni ishara ya kipekee), homa ya uti wa mgongo (meningitis), kupooza kwa ghafla (acute flaccid paralysis). Vifo: 10% kwa ugonjwa wa neva. Ugonjwa ni wa kawaida katika: Marekani, Ulaya ya Kusini, Mashariki ya Kati, na — Afrika. Afrika Mashariki: visa vimeripotiwa Kenya, Uganda, Tanzania, na nchi jirani. Hakuna chanjo ya binadamu.
Ishara za dharura
-
Maumivu makali ya kichwa ya ghafla yasiyojibu matibabu
-
Shingo ngumu (meningismus)
-
Kuchanganyikiwa au kupoteza fahamu
-
Degedege — yoyote ya kwanza
-
Udhaifu wa ghafla wa miguu/mikono — hasa kupooza kusiko sawa
-
Homa ya juu (>40°C) na dalili za neva
-
Kushindwa kupumua (ubongo au diaphragm) CFR ya encephalitis ya West Nile: ~10–15%; wagonjwa >70: 15–29%.
Dalili za kina
Dalili na ishara za kawaida zaidi
Wengi hawana dalili (>80%). Homa ya West Nile (<20%): homa, maumivu ya kichwa, maumivu ya misuli, upele wa ngozi (maculopapular), macho mekundu (conjunctivitis), tezi za limfu kuvimba. Kawaida inajiponyesha ndani ya siku 3–6. Ugonjwa wa neva wa West Nile (<1% — lakini hatari ya juu kwa watu >50 na wenye kinga dhaifu): Homa ya ubongo (encephalitis): kutetemeka (tremor) kama ugonjwa wa Parkinson (ishara ya kipekee), kuchanganyikiwa, degedege, kupoteza fahamu. Homa ya uti wa mgongo (meningitis): maumivu makali ya kichwa, shingo kukakamaa, kuogopa mwanga. Kupooza kwa ghafla (acute flaccid paralysis): kupooza kwa miguu/mikono kunakofanana na polio — kunaweza kuwa cha kudumu.
Kujua dalili ni hatua ya kwanza kwa mwitikio wa haraka.
Mwenendo wa ugonjwa
Kuumwa na mbu wa Culex → Hatchment siku 2–6 → Kuzidisha katika seli za dendritic → Viremia fupi (siku 1–7) → Homa: Homa ya ghafla, maumivu ya misuli; kupona siku 3–6 kwa ~99% → Neva (<1%): Virusi kuvuka kizuizi cha damu-ubongo → Meningitis, encephalitis au kupooza ndani ya siku → Kupona: Wiki hadi miezi; kupooza hupona polepole na mara nyingi haikamiliki miezi 6–12.
Utambuzi
Jinsi ugonjwa huu unavyotambuliwa
IgM-ELISA — kiwango cha dhahabu; hutambulika seramu na CSF siku 3–8 baada ya dalili. CSF IgM maalum sana kwa ugonjwa wa neva. PRNT — kipimo cha uthibitisho, hutofautisha WNV na flavivirus nyingine. RT-PCR — muhimu awali na kwa waliodhoofika kinga. MRI: T2/FLAIR katika thalami, basal ganglia kwa 50–70% ya kesi za neva.
Matibabu
Njia za matibabu zinazopatikana
Hakuna tiba maalum ya antiviral. Matibabu ni ya kusaidia tu. Hali nyepesi: Kupumzika, vinywaji, dawa za homa (paracetamol). Ugonjwa wa neva: Ufuatiliaji wa ICU, usimamizi wa kupumua (10–15% wanahitaji mashine), matibabu ya degedege. Majaribio: IVIG, interferon alpha-2b. Ukarabati unahitajika kwa kupooza — uponyaji kamili wa misuli <50%.
Hali nyingi hutibiwa kwa ufanisi kwa utambuzi wa mapema.
Maelezo ya kuzuia
Jinsi ya kujilinda
Hakuna chanjo ya binadamu. Kinga inategemea kudhibiti mbu. Dawa za kufukuza mbu zilizosajiliwa na EPA (DEET 20–30%, Picaridin), nguo zilizotibiwa permethrin, nguo za mikono mirefu hasa jioni (wakati wa kilele cha Culex), neti za kitanda. Hatua za mazingira: Kuondoa maji yaliyotuama. Uchunguzi wa NAT kwa damu yote ya wafadhili.
Maandalizi ni ulinzi bora zaidi.
Ushauri wa kusafiri
Hatari: Amerika Kaskazini (Jun–Okt), Mediterania na Kusini-Mashariki mwa Ulaya (Jul–Okt), Mashariki ya Kati, Afrika (mwaka mzima). Ushauri wa afya wiki 4–6 kabla ya safari. Dawa ya DEET, nguo za permethrin, malazi yenye AC na neti. Hakuna chanjo au prophylaxis. Baada ya kurudi: tafuta daktari kwa homa/dalili za neva ndani ya siku 2–14.
Ni ya kawaida kiasi gani?
Takwimu na data za kijiografia
Arbovirus iliyoenea zaidi duniani. Marekani: >55,000 kesi na vifo 2,700 tangu 1999 (~2,000 kesi/mwaka zilizoripotiwa). Ulaya: Milipuko mikubwa 2010, 2012, 2018 (kesi 2,083); Mediterania na Kusini-Mashariki mwa Ulaya. Uenezaji: Mzunguko wa mbu-ndege-mbu (Culex pipiens, Cx. tarsalis). Msimu: Jun–Okt maeneo ya joto wastani. Mabadiliko ya hali ya hewa yanapanua eneo la Culex kaskazini.
Sababu za hatari
Nani yuko hatarini zaidi
Hatari za kukabiliwa: Maeneo ya ugonjwa wakati wa msimu wa maambukizi, shughuli za nje, kazi za kilimo, maji yaliyotuama karibu na makazi. Hatari ya ugonjwa mkubwa/neva: Umri >60 (hatari kubwa zaidi; CFR 15–29% kwa >70), kudhoofika kwa kinga (waliopandikizwa viungo hatari 40x), kisukari, ugonjwa sugu wa figo.
Maelezo ya matatizo
Matatizo yanayoweza kutokea
Matatizo ya neva ya papo hapo: Meningoencephalitis (uvimbe wa ubongo), kupooza kwa ghafla (10–15% ya kesi za neva, mara nyingi kudumu), degedege (5–15%). Matatizo ya muda mrefu (~50% ya walionusurika): Matatizo ya utambuzi, udhaifu wa kudumu, msongo wa mawazo (hadi 75%), matatizo ya mwendo (parkinsonism, kutetemeka). Mengine: Myocarditis, chorioretinitis (hadi 80%).
Kupona na matarajio
Matokeo yanayotarajiwa na kupona
Homa ya West Nile: Ubashiri mzuri, hupona yenyewe. Uchovu wa muda mrefu kwa hadi 50%. Ugonjwa wa neva: CFR 8–12% jumla; meningitis ~2–5%, encephalitis ~12–20%, kupooza ~5–10%. ~50% ya walionusurika wana matatizo ya kudumu ya neva (matatizo ya utambuzi, msongo 75% baada ya mwaka 1). 30–40% tu ya wagonjwa wa kupooza hupata uponyaji mkubwa wa misuli.