Oral Polio Aşısı (OPV)

GBP kapsamında: bOPV: 18. ay ve 6 yaş (ilkokul 1. sınıf) rapelleri. IPV ile sıralı program.

Ek aşılama kampanyaları: HSGM, riskli popülasyonlarda (göçmen çocuklar, düşük aşılama oranı bölgeleri) ek OPV kampanyaları düzenlemektedir.

Küresel eradikasyon: Polio endemik ülkelerde (Pakistan, Afganistan) kitlesel OPV kampanyaları devam etmektedir.

Seyahat: Polio endemik ülkelerden çıkışta aşı sertifikası gerekebilir (UST kapsamında).

Salgın müdahalesi: cVDPV tip 2 salgınlarında monovalent OPV tip 2 (mOPV2) veya yeni oral polio aşısı tip 2 (nOPV2) kullanılır.

Mutlak kontrendikasyonlar:

• Önceki doza karşı ciddi alerjik reaksiyon

• Ciddi immün yetmezlik (SCID, agamaglobulinemi): VAPP riski çok yüksek; IPV kullanılmalıdır

• Ev halkında ciddi immün yetmezlikli birey: OPV yerine IPV tercih edilir

Göreceli kontrendikasyonlar:

• Akut gastroenterit (ağır ishal/kusma): ertelenir

• HIV pozitif: DSÖ, semptomatik HIV'de IPV tercih etmektedir

Kontrendike olmayan durumlar:

• Hafif hastalık

• Emzirme: Güvenlidir

• Antibiyotik tedavisi

Çok yaygın: Yan etki oranı çok düşüktür. Hafif gastrointestinal semptomlar (nadir).

Çok nadir ama ciddi:

• Aşı ilişkili paralitik polio (VAPP): İlk dozda 1/750.000, toplam risk 1/2,4 milyon doz. İmmün yetmezlikli bireylerde risk çok daha yüksek.

• Sirküle eden aşı kaynaklı poliovirüs (cVDPV): Aşı virüsü geri mutasyona uğrayarak nörovirülans kazanabilir ve düşük aşılama oranı olan topluluklarda paralitik polio'ya neden olabilir.

IPV-OPV sıralı program: İlk dozlarda IPV kullanılması VAPP riskini ortadan kaldırır (inaktive aşı IPV'de VAPP olmaz). Türkiye'de bu sıralı program uygulanmaktadır.

GBP programı: bOPV: 18. ay ve 6 yaş (ilkokul 1. sınıf), 2 damla oral.

Ek kampanyalar: 0-5 yaş tüm çocuklara ağızdan 2 damla.

Uygulama: 2 damla oral (ağıza damlatma). Enjeksiyon değildir.

Kusma: Uygulama sonrası 10 dakika içinde kusma olursa doz tekrarlanır.

Saklama: +2…+8 °C (kısa süreli), -20 °C (uzun süreli). Işıktan korunmalıdır.

Serokonversiyon: 3 doz bOPV sonrası poliovirüs tip 1 ve 3'e karşı %90-100 serokonversiyon (gelişmiş ülkelerde).

Mukozal bağışıklık: OPV'nin en büyük avantajı bağırsak mukozasında güçlü sekretuar IgA yanıtı oluşturmasıdır. Bu, vahşi poliovirüsün fekal-oral bulaşmasını engeller.

Sürü bağışıklığı: Aşı virüsünün çevreye saçılması, aşılanmamış bireylerde de bağışıklık oluşturabilir (dolaylı koruma). Bu özellik küresel eradikasyonda kritik rol oynamaktadır.

Türkiye başarısı: IPV-OPV sıralı programıyla Türkiye 1998'den bu yana polio-serbest statüsünü korumaktadır.

Etkinlik sınırlamaları: Tropikal bölgelerde OPV etkinliği enteral patojenler ve maternal antikorlar nedeniyle düşebilir (%50-70).

GBP aşılarıyla: Tüm çocukluk çağı aşılarıyla eş zamanlı güvenle uygulanabilir. Rotavirüs aşısıyla eş zamanlı uygulanabilir.

IPV ile: IPV ve OPV birbirini tamamlayıcıdır. Sıralı program (IPV önce, OPV sonra) hem VAPP riskini azaltır hem mukozal bağışıklık sağlar.

Anne sütü: Emzirme OPV etkinliğini azaltmaz.

Pregnancy: OPV (live attenuated) is generally not recommended during pregnancy in countries using IPV. However, the WHO states that OPV may be given to pregnant women during polio outbreaks or when traveling to endemic/epidemic areas, as the risk of polio disease outweighs theoretical vaccine risks. Decades of OPV use have not demonstrated adverse effects on the fetus. In endemic countries, OPV is part of routine supplementary immunization activities and is given regardless of pregnancy status.

Breastfeeding: OPV is compatible with breastfeeding. While maternal antibodies in breast milk may slightly reduce the infant's immune response to OPV, this effect is not considered clinically significant. The WHO recommends administering OPV to infants regardless of breastfeeding status. Breastfeeding women can receive OPV if indicated (e.g., during outbreak response campaigns). No interruption of breastfeeding is necessary for either the mother or the infant receiving OPV.

Pediatric use: OPV is a mainstay of the Global Polio Eradication Initiative. The WHO recommends a birth dose of OPV followed by doses at 6, 10, and 14 weeks, often with at least one dose of IPV. OPV provides both individual protection and community immunity through secondary spread of vaccine virus. The risk of vaccine-associated paralytic poliomyelitis (VAPP) is approximately 1 per 2.7 million first doses. Countries that have eliminated wild poliovirus have switched to IPV-only schedules. Novel OPV type 2 (nOPV2) has been developed with reduced risk of genetic reversion.

Older adults (≥65 years): OPV is not routinely used in older adults in countries using IPV. If an unvaccinated older adult is traveling to a polio-endemic area, IPV is the preferred vaccine. Adults who completed a primary series may receive a single lifetime IPV booster before travel. OPV should be avoided in immunocompromised elderly individuals due to the risk of vaccine-associated paralytic poliomyelitis (VAPP), which is higher in immunodeficient persons.

IPV-OPV sırası: Türkiye'de ilk 3 doz IPV (heksavalan içinde), ardından OPV rapelleri uygulanır. Bu sıralı program VAPP riskini elimine eder.

Aşı virüsü saçılımı: Aşılanan çocuk dışkıda aşı virüsü saçar. İmmün yetmezlikli ev temaslıları 4-6 hafta boyunca el hijyenine dikkat etmelidir.

Küresel eradikasyon: Polio eradike edildiğinde OPV kullanımı sonlandırılacak ve yalnızca IPV'ye geçilecektir.

nOPV2: Yeni oral polio aşısı tip 2 (nOPV2), geri mutasyon riskini azaltmak üzere tasarlanmıştır; cVDPV2 salgınlarında kullanılmaktadır.

Saklama: +2…+8 °C veya -20 °C.