Sarı Humma Aşısı

Sarı humma aşısı aşağıdaki durumlarda endikedir:

Zorunlu aşılama: Yaklaşık 40 ülke, giriş koşulu olarak sarı humma aşısı sertifikası talep etmektedir. Bu ülkelerin güncel listesi DSÖ web sitesinde ve CDC Yellow Book'ta yayımlanmaktadır. Bazı ülkeler yalnızca endemik bölgelerden transit geçiş durumunda bile sertifika istemektedir.

Seyahat endikasyonları: Sahra Altı Afrika'nın (özellikle Batı ve Orta Afrika) ve Güney Amerika'nın tropikal bölgelerine seyahat eden tüm kişiler (9 aylıktan büyük) aşılanmalıdır. Türkiye'den özellikle Nijerya, Gana, Kamerun, Brezilya, Kolombiya ve Peru'ya seyahat edenler için kritik öneme sahiptir.

Mesleki endikasyon: Sarı humma virüsü ile çalışan laboratuvar personeli aşılanmalıdır.

Özel durumlar: 60 yaş üstü bireyler, immün sistemi baskılanmış kişiler ve gebe kadınlar için bireysel risk/yarar değerlendirmesi yapılmalıdır. Aşı uygulaması öncesinde mutlaka seyahat tıbbı uzmanına danışılmalıdır.

T.C. Sağlık Bakanlığı, endemik bölgelere seyahat planı olan tüm vatandaşlara seyahatten en az 10 gün önce aşılanmalarını önermektedir.

Sarı humma aşısı aşağıdaki durumlarda kontrendikedir:

Mutlak kontrendikasyonlar:

• Önceki doza veya aşının herhangi bir bileşenine (jelatin, tavuk yumurtası proteini) karşı ciddi alerjik reaksiyon (anafilaksi) öyküsü

• 6 aydan küçük bebekler (ensefalit riski nedeniyle)

• Ciddi immün yetmezlik durumları: semptomatik HIV enfeksiyonu veya CD4 sayısı <200/mm³, aktif malign hastalık, kemoterapi veya radyoterapi alan hastalar

• Timus hastalıkları (timektomi öyküsü, timoma, miyastenia gravis)

• Primer immün yetmezlik sendromları

Göreceli kontrendikasyonlar:

• Gebelik: Canlı aşı olduğundan gebelikte uygulanması kontrendikedir. Ancak endemik bölgede yaşayan veya seyahati erteleyemeyen gebe kadınlarda, risk/yarar değerlendirmesi yapılarak uygulanabilir

• 6-8 ay arası bebekler: Yalnızca salgın dönemlerinde, DSÖ önerileri doğrultusunda uygulanabilir

• 60 yaş üstü bireyler: YEL-AVD ve YEL-AND riski yaşla birlikte arttığından, ilk kez aşılanacak yaşlı bireylerde dikkatli değerlendirme gereklidir

• Emziren anneler: Aşı virüsünün anne sütüne geçtiği bildirilmiştir; mümkünse aşılama ertelenmelidir

• Yumurta alerjisi: Ciddi alerjisi olanlarda mutlak kontrendike; hafif alerjisi olanlarda kontrollü ortamda uygulanabilir

Sarı humma aşısının yan etki profili genel olarak iyi olmakla birlikte, nadir fakat ciddi advers olaylar bildirilmiştir.

Çok yaygın (>%10): Enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık ve şişlik (%10-30). Baş ağrısı (%10-15). Miyalji (kas ağrısı). Hafif ateş yükselmesi (37,5-38,5 °C). Bu belirtiler genellikle aşılamadan 2-5 gün sonra ortaya çıkar ve 1-3 gün içinde kendiliğinden düzelir.

Yaygın (%1-10): Halsizlik ve bitkinlik. Artralji (eklem ağrısı). Bulantı. Hafif döküntü.

Yaygın olmayan (%0,1-1): Alerjik reaksiyonlar (ürtiker, anjiyoödem). Hafif nörolojik semptomlar.

Çok nadir (<1/10.000):

• Sarı Humma Aşısı İlişkili Visserotropik Hastalık (YEL-AVD): Aşı virüsünün çoklu organ tutulumuna neden olduğu, mortalitesi %60'a varan ağır bir tablo. İnsidansı yaklaşık 0,3-0,4/100.000 dozdur. 60 yaş üstü ve timus hastalığı olanlarda risk belirgin artmıştır.

• Sarı Humma Aşısı İlişkili Nörotropik Hastalık (YEL-AND): Meningoensefalit, Guillain-Barré sendromu, akut dissemine ensefalomyelit (ADEM). İnsidansı yaklaşık 0,8/100.000 dozdur.

• Anafilaksi: Yaklaşık 1,3/100.000 doz.

Advers olay bildirimi TİTCK bünyesindeki Türkiye Farmakovijilans Merkezi (TÜFAM) aracılığıyla yapılmalıdır.

Doz ve uygulama yolu: Tek doz 0,5 mL subkutan enjeksiyon (deltoid bölge). Liyofilize aşı, birlikte verilen çözücü ile sulandırılır.

Uygulama zamanlaması: Seyahatten en az 10 gün önce uygulanmalıdır (bağışıklığın gelişme süresi). Uluslararası sertifika aşılamadan 10 gün sonra geçerli olur.

Rapel doz: DSÖ'nün 2013 pozisyon belgesi ve 2016 UST değişikliğine göre tek doz ömür boyu koruma sağlar; rapel doz artık gerekli değildir. Uluslararası aşı sertifikası ömür boyu geçerlidir.

Saklama koşulları: +2…+8 °C'de saklanmalıdır. Işıktan korunmalıdır. Dondurulmamalıdır. Sulandırıldıktan sonra en geç 1 saat içinde kullanılmalıdır; kullanılmayan kısım imha edilmelidir.

Uygulama yeri: Türkiye'de yalnızca Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş Uluslararası Aşı Merkezlerinde uygulanmaktadır. Aşılama sonrası Uluslararası Aşı Sertifikası (Carte Jaune/Sarı Kart) düzenlenir.

Eş zamanlı uygulama: Diğer seyahat aşıları ile aynı gün farklı enjeksiyon bölgelerine uygulanabilir. Diğer canlı aşılar aynı gün uygulanmadıysa 4 hafta ara verilmelidir.

Sarı humma aşısı, bilinen en etkili aşılardan biridir.

Serokonversiyon oranları: Tek dozdan sonra 10 gün içinde aşılananların %90'ından fazlasında, 30 gün içinde ise %99'unda koruyucu düzeyde nötralizan antikorlar gelişmektedir.

Klinik etkinlik: Kontrollü çalışmalarda tek dozun sarı hummaya karşı %99'a varan koruma sağladığı gösterilmiştir. Aşılanmış popülasyonlarda vaka sayısı dramatik olarak azalmaktadır.

Koruma süresi: Longitudinal çalışmalar, tek dozun en az 35-40 yıl ve muhtemelen ömür boyu koruma sağladığını göstermiştir. DSÖ 2013 yılında tek dozun ömür boyu yeterli olduğunu ilan etmiştir. Bu karar, 12.000'den fazla kişiyi kapsayan sistematik derleme ve meta-analize dayanmaktadır.

Özel popülasyonlar: HIV pozitif bireylerde (CD4 ≥200/mm³) serokonversiyon oranı %70-90 arasındadır; bağışıklık yanıtı daha düşük olabilir. 60 yaş üstü bireylerde antikor yanıtı genç yetişkinlere kıyasla hafif düşük olabilir ancak klinik olarak yeterli düzeydedir.

DSÖ değerlendirmesi: DSÖ, sarı humma aşısını en güvenli ve etkili aşılardan biri olarak sınıflandırmaktadır. Maliyet-etkinlik analizlerinde endemik bölgelerdeki rutin aşılama programları yüksek maliyet-etkinlik göstermektedir.

Proper vaccine storage is critical for maintaining potency and efficacy.

• Unopened vaccine (lyophilized powder):

• Temperature: 2°C to 8°C (35°F to 46°F); aim for 5°C (41°F)

• Protection from light: Keep in original packaging

• Duration: Until expiration date on vial

• Freezing: Must not be frozen

Active Ingredient:

Yellow fever virus 17D-204 strain (live, attenuated) – minimum 1000 international units (IU) per 0.5 mL dose (equivalent to ≥4.74 log₁₀ plaque-forming units)

Produced in specified pathogen-free (SPF) chicken embryos, free of avian leukosis virus

Non-medicinal Ingredients (Excipients):

Sorbitol (stabilizer)

Gelatin (stabilizer)

Sodium chloride

L-Histidine hydrochloride

L-Alanine

Potassium chloride

Disodium phosphate dihydrate

Potassium dihydrogen phosphate

Calcium chloride

Magnesium sulfate

Lactose (in some formulations)

Water for injection

Notable absence:

No preservatives (sodium thimerosal or other antimicrobial agents) are added

Physical form:

Lyophilized (freeze-dried) powder supplied in hermetically sealed vials under nitrogen atmosphere

Reconstituted vaccine: slight pink-brown suspension

Sarı humma aşısının ilaç ve aşı etkileşimleri dikkatle değerlendirilmelidir.

Diğer canlı aşılarla etkileşim: Diğer canlı enjeksiyon aşıları (KKK, suçiçeği, BCG) ile aynı gün uygulanabilir. Aynı gün uygulanmadığında en az 4 hafta ara verilmelidir. Oral canlı aşılar (oral tifo, rotavirüs) ile herhangi bir zamanda uygulanabilir.

İnaktive aşılarla: Hepatit A, hepatit B, tifo (enjektabl), influenza gibi inaktive aşılarla aynı gün farklı enjeksiyon bölgelerine uygulanabilir. Herhangi bir bekleme süresi gerekmez.

İmmünoglobülinler: İnsan immünoglobülini (IG) sarı humma aşısının immünojenitesini azaltabilir. IG uygulamasından sonra sarı humma aşısı için en az 2 hafta beklenmelidir. Sarı humma aşısından sonra IG uygulaması için en az 2 hafta beklenmelidir.

İmmünosüpresif ilaçlar: Kortikosteroidler (≥20 mg/gün prednizon eşdeğeri ≥14 gün), biyolojik ajanlar (anti-TNF, rituksimab), kemoterapi ajanları ve diğer immünosüpresif ilaçlar aşının etkinliğini azaltabilir ve dissemine aşı enfeksiyonu riskini artırabilir. İmmünosüpresif tedavi kesildikten sonra en az 3 ay (rituksimab için 6 ay) beklenmelidir.

Antimalaryal ilaçlar: Klorokin ve diğer antimalaryal ilaçların sarı humma aşısının etkinliğini etkilemediği gösterilmiştir.

Recommendation: Yellow fever vaccine should be avoided during pregnancy unless travel to a high-risk yellow fever-endemic area is unavoidable and cannot be postponed, and a high level of protection against mosquito bite exposure is not feasible.

Rationale: Wild yellow fever virus can cause severe infection in pregnancy and has been associated with fetal transmission and poor outcomes. However, the live attenuated vaccine virus carries theoretical risk, particularly in the first trimester. Limited data from surveillance of several hundred women who inadvertently received yellow fever vaccine during pregnancy have not demonstrated significant adverse fetal outcomes, suggesting that inadvertent vaccination during pregnancy is not an indication for pregnancy termination. ​

Special considerations:

Seroconversion rates (antibody response) following vaccination are lower in pregnant women compared to non-pregnant individuals; post-immunization serology (blood test to confirm immunity) may be considered ​

Individual risk assessment must carefully weigh the risk of yellow fever infection (which carries substantial maternal and fetal morbidity and mortality) against theoretical vaccine risks

If vaccination is deemed necessary, it should ideally be administered in the second or third trimester, though the vaccine can be given at any stage if infection risk is high ​

Healthcare providers should document the indication for vaccination and counsel women regarding theoretical risks

Women of childbearing potential should be counseled to avoid pregnancy for 2 months following yellow fever vaccination, though data do not support this as a strict requirement

Recommendation: Yellow fever vaccination should generally be avoided in women who are actively breastfeeding, particularly those breastfeeding infants under 9 months of age.

Rationale: Three documented cases of vaccine-strain yellow fever virus transmission through breast milk have been reported, resulting in meningoencephalitis in exclusively breastfed infants whose mothers received yellow fever vaccine during their infants' first month of life. Although the exact mode of transmission has not been definitively established, the risk of vaccination during breastfeeding is considered a precaution rather than an absolute contraindication.

Age 6 months to 9 months:

Vaccination is contraindicated in routine circumstances due to increased risk of vaccine-associated encephalitis (YEL-AND). During the pre-restriction era (1950s), 15 encephalitis cases were reported in infants, with 13 (87%) occurring in infants under 4 months and all cases occurring in infants under 7 months. The risk of YEL-AND is inversely proportional to age in this age group. ​

Vaccination may be considered only when travel to yellow fever-endemic areas is unavoidable and the risk of wild-type yellow fever infection is very high (such as during confirmed epidemics or outbreaks). Expert consultation is mandatory, and a thorough individual risk-benefit assessment must be documented.

Age 9 months to 2 years:

Vaccination is recommended for infants and young children traveling to yellow fever-endemic areas. However, immunogenicity studies demonstrate lower seroprotection rates in children vaccinated before age 2 years:

Seroprotection rate within 5 years post-vaccination: approximately 52% in children vaccinated before age 2 years

This is substantially lower than the >90% seroprotection rate in children vaccinated at age ≥2 years

Booster vaccination in early childhood: Children vaccinated before age 2 years are recommended to receive a reinforcing (booster) dose once they reach age 2 years or older, depending on planned travel to yellow fever-endemic areas. This recommendation is based on evidence of waning seroprotection 3 months to 5 years following primary vaccination in infants. Recent breakthrough infection data suggest this approach may enhance long-term protection. ​

Age ≥9 years to adolescence:

Children in this age group have immunogenicity and safety profiles similar to adults. Standard vaccination schedules and recommendations apply. A single dose provides sustained protective immunity.

General pediatric considerations:

The vaccine is well-tolerated in children

Mild systemic adverse events (fever, headache, myalgia) are reported in 20–40% of younger vaccinees, with rates typically lower in older children than infants

Serious adverse events are rare in children, with the exception of increased risk in the 6–9 months age group

Vaccination in children can be given concurrently with routine immunizations at separate injection sites

Travel-related mosquito bite prevention is essential for all children, especially those too young for vaccination or in the precautionary age groups

Recommendation: Yellow fever vaccination for individuals aged 60 years and older requires individualized risk-benefit assessment. Vaccination should only be administered when there is a significant and unavoidable risk of acquiring yellow fever infection based on travel itinerary and duration in endemic areas.

No specific cases of overdose with yellow fever vaccine have been documented in the medical literature. The vaccine is supplied as a single-dose vial containing 0.5 mL (one dose), and multi-dose vials are used in limited circumstances under strict medical supervision.

Sarı humma aşısı uygulanmadan önce aşağıdaki önlemler dikkate alınmalıdır:

Yaş ile ilgili önlemler: 60 yaş üstü bireylerde YEL-AVD ve YEL-AND riski artmıştır. İlk kez aşılanacak yaşlı bireylerde dikkatli risk/yarar analizi yapılmalıdır. 9 aydan küçük bebeklere rutin olarak uygulanmamalıdır.

Gebelik ve emzirme: Gebelikte teorik risk nedeniyle kontrendikedir. Ancak salgın dönemlerinde veya yüksek riskli seyahatte kaçınılmaz ise uygulanabilir. Emziren annelerde aşı virüsünün anne sütüne geçtiği bildirilmiştir; mümkünse aşılama bebeğin 9 aylık olmasına kadar ertelenmelidir.

HIV enfeksiyonu: Asemptomatik HIV pozitif bireyler ve CD4 sayısı ≥200/mm³ olanlar aşılanabilir. CD4 <200/mm³ olanlarda kontrendikedir. HIV pozitif bireylerde bağışıklık yanıtı azalmış olabilir.

Yumurta alerjisi: Aşı tavuk embriyosunda üretildiğinden, ciddi yumurta alerjisi olanlarda kontrendikedir. Hafif alerjisi olanlarda, alerjist konsültasyonu sonrası kontrollü ortamda (anafilaksi ekipmanı hazır) uygulanabilir.

Aşı sonrası izlem: Aşılama sonrası en az 30 dakika gözlem altında tutulmalıdır. Anafilaksi tedavi ekipmanı hazır bulundurulmalıdır. Türkiye'de aşılama yalnızca Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş merkezlerde yapılmaktadır.

Sertifika düzenlemesi: Uluslararası Aşı Sertifikası (Carte Jaune) aşılamadan 10 gün sonra geçerli olur ve ömür boyu geçerlidir.