Bu site şu anda temel özellikleri uygulamaktadır ve henüz hasta kullanımı için hazır değildir.
Bu site şu anda temel özellikleri uygulamaktadır ve henüz hasta kullanımı için hazır değildir.
Yalnızca bilgilendirme amaçlıdır — tıbbi tavsiye değildir
Ücretsiz aşı rehberi ve yakındaki klinik önerilerini alın — doğrudan e-postanıza.
Ne kadar ciddi?
Ölüm riski
Evet
Aşı mevcut mu?
Belirtilere kadar süre
Etkilenen ülkeler
Aktif salgınlar
Aşılama en iyi korumadır ve giriş için yasal olarak gerekli olabilir. Seyahatten en az 10 gün önce yetkili bir merkezde aşı olun. Sertifika ömür boyu geçerlidir (WHO 2016 değişikliği). Bazı ülkeler endemik bölgelerden transit geçiş için bile kanıt talep eder.
Aedes sivrisineği ile bulaşan akut viral hemorajik ateş. IHR 2005 kapsamında yasal olarak aşı belgesi gerektiren tek hastalıktır.
Belirtiler | Sıklık | Şiddet | Başlangıç |
|---|---|---|---|
| Sırt ağrısı | 75% | Orta | Erken dönem |
| Bradikardi | 35% | Hafif | Erken dönem |
| Titreme | 85% | Hafif | Erken dönem |
| Ateş | 95% | Orta | Erken dönem |
| Baş ağrısı | 90% | Orta | Erken dönem |
| Miyalji | 80% | Orta | Erken dönem |
| Konjonktivit | 35% | Hafif | Erken dönem |
| Baş dönmesi | 40% | Hafif | Erken dönem |
| Yorgunluk | 65% | Hafif | Erken dönem |
| İştahsızlık | 50% | Hafif | Erken dönem |
| Bulantı | 70% | Hafif | Erken dönem |
| Kusma | 55% | Hafif | Erken dönem |
| Karın ağrısı | 14% | Ağır | Doruk dönem |
| Diş eti kanaması | 11% | Ağır | Doruk dönem |
| Hemoraji | 10% | Kritik | Doruk dönem |
| Yüksek ateş | 12% | Kritik | Doruk dönem |
| Sarılık | 17% | Ağır | Doruk dönem |
| Peteşi | 9% | Ağır | Doruk dönem |
| Bilinç bulanıklığı | 5% | Kritik | Doruk dönem |
| Koyu idrar | 8% | Ağır | Doruk dönem |
| Dehidratasyon | 6% | Orta | Doruk dönem |
| Hipotansiyon | 4% | Kritik | Doruk dönem |
| Oligüri | 7% | Ağır | Doruk dönem |
| Nöbet | 3% | Kritik | Doruk dönem |
| Şok | 4% | Kritik | Doruk dönem |
Sarı humma, Flaviviridae ailesine ait sarı humma virüsü (YFV) tarafından oluşturulan akut viral hemorajik bir hastalıktır. Aedes ve Haemagogus sivrisineklerinin ısırmasıyla bulaşır. Tropikal Afrika ve Güney Amerika'da endemiktir. Toksik fazda CFR %20–60. Yüksek etkili YF-17D aşısı ömür boyu koruma sağlar. Uluslararası Sağlık Tüzüğü kapsamında bildirimi zorunludur.
Sarıhumma (sarı ateş), Flaviviridae ailesinden sarıhumma virüsünün (YFV) neden olduğu, Aedes sivrisinekleri ile bulaşan akut viral hemorajik bir hastalıktır. Uluslararası seyahatte aşı belgesi (CIVP — Certificat International de Vaccination ou de Prophylaxie) zorunlu tutulan tek hastalıktır (Uluslararası Sağlık Tüzüğü 2005). Dünya genelinde yılda ~200.000 vaka ve ~30.000 ölüm (çoğu Afrika'da). Endemik bölgeler: Sahra altı Afrika (47 ülke) ve Güney Amerika tropikal kuşağı (Brezilya, Peru, Bolivya, Kolombiya). Türkiye'de sarıhumma yoktur ve hiçbir zaman da olmamıştır — Aedes aegypti vektörü Türkiye'de bulunmamaktadır. Ancak Türk gezginler için risk: Sahra altı Afrika'ya ve Amazon havzasına seyahat edenlerde aşı zorunlu veya şiddetle önerilir. Ağır vakalarda ölüm oranı %20–60'a ulaşır. Aşı (17D suşu): tek doz, ömür boyu koruma sağlar ve en etkili aşılardan biridir.
Endemik bölgeden dönüşten sonra ateş + sarılık → ACİL müdahale. Kanama bulguları (diş eti kanaması, melena, hematemez). İyileşme döneminden sonra ani kötüleşme (toksik faza geçiş işareti). Bilinç bulanıklığı. İdrar çıkışında azalma. Seyahat öyküsü mutlaka bildirilmelidir — izolasyon ve bildirim gerekebilir.
En yaygın belirti ve semptomlar
Kuluçka süresi: 3–6 gün. Bifazik seyir gösterir. Enfeksiyon fazı (3–4 gün): ani yüksek ateş (39–40°C), şiddetli baş ağrısı, sırt ağrısı, miyalji, bulantı-kusma, Faget belirtisi (ateşle orantısız bradikardi — tanısal ipucu). Remisyon dönemi (birkaç saat–1 gün): ateş düşer, hasta iyileşiyor gibi görünür. Toksik faz (vakaların %15–25'inde): yüksek ateş geri döner, sarılık (karaciğer yetmezliği), kanama diyatezi (ekimoz, peteşi, gastrointestinal kanama — "kara kusmuk" [vomito negro] klasik bulgudur), akut böbrek yetmezliği (oligüri/anüri), şok, multipl organ yetmezliği. Toksik faza giren hastaların %20–50'si 7–10 gün içinde kaybedilir.
Belirtileri bilmek, hızlı müdahale için ilk adımdır.
Tipik hastalık seyri:
Bu hastalık nasıl teşhis edilir
Seroloji: IgM ELISA (semptom başlangıcından 3–5 gün sonra pozitifleşir, ancak diğer Flavivirus enfeksiyonları ile çapraz reaksiyon verebilir — dengue, Zika, Japon ensefaliti). RT-PCR: erken dönemde (ilk 5 gün) viremik fazda virüsü direkt tespit eder; kesin tanı. PRNT (plak redüksiyon nötralizasyon testi): altın standart, türe özgü, ancak yavaş. Karaciğer biyopsisi: Councilman cisimcikleri (patognomonik, ancak kanama riski nedeniyle canlı hastada kontrendike). Laboratuvar bulguları: transaminazlar belirgin yüksek (AST>ALT, karakteristik), trombositopeni, lökopeni, protrombin zamanı uzamış, kreatinin yüksek.
Mevcut tedavi yöntemleri
Spesifik antiviral tedavi yoktur. Destek tedavisi: yoğun bakımda sıvı-elektrolit dengesi, kan ürünleri transfüzyonu (trombosit, taze donmuş plazma), böbrek yerine koyma tedavisi (hemodiyaliz), hepatik ensefalopati yönetimi. Aspirin ve NSAİİ'ler kontrendikedir (kanama riskini artırır). Parasetamol ateş düşürücü olarak tercih edilir. Mortaliteyi azaltan tek gerçek müdahale aşılamadır — tedaviden ziyade önleme odaklanılmalıdır.
Çoğu vaka erken teşhisle etkili bir şekilde tedavi edilir.
Kendinizi nasıl korursunuz
Sarıhumma aşısı (17D suşu): Canlı atenüe viral aşı, tek doz subkutan uygulanır. Koruyuculuk: %99, 10. günde başlar, ömür boyu sürer (2016'dan beri rapel gerekmez). CIVP belgesi: aşıdan 10 gün sonra geçerli, ömür boyu geçerli. Yaklaşık 40 ülkeye girişte zorunlu. Kontrendikasyonlar: immünsüprese bireyler, gebe kadınlar (kısıtlı veri), <6 ay bebekler (ensefalit riski), ağır yumurta alerjisi, timus hastalığı öyküsü. ≥60 yaş: YEL-AVD riski artmış, risk-yarar değerlendirmesi gerekir. Türk gezginler için: Afrika'ya seyahat planlayanlar aşı merkezine başvurmalıdır. Aşı, Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'na bağlı Sarıhumma Aşı Merkezleri'nde yapılır (İstanbul, Ankara, İzmir vb.). Sivrisinek korunması: DEET, uzun giysiler, cibinlik — aşıya ek koruma sağlar.
Hazırlık en iyi korunmadır.
CIVP belgesi endemik bölgeye seyahatte zorunludur. Aşı, seyahatten en az 10 gün önce yaptırılmalıdır. Türk turistlerin sık gittiği riskli destinasyonlar: Kenya (safari), Tanzanya, Etiyopya, Brezilya (Amazon), Kolombiya. Bazı ülkeler transit yolculardan da CIVP ister (örn. Güney Afrika'ya Etiyopya üzerinden transit). Aşısı olanlar bile sivrisinek korunma önlemlerini almalıdır (ko-enfeksiyon — dengue, sıtma). Aşı yaptıramayan kişiler (kontrendikasyon): hekim tarafından düzenlenen muafiyet belgesi (medical waiver) gerekir.
İstatistikler ve coğrafi veriler
Afrika: vakaların %90'ı. Nijerya, Kongo DC, Angola, Gana: en yüksek yük. Güney Amerika: Brezilya'da 2016–2019 büyük kentsel salgın (Minas Gerais, São Paulo). Türkiye: vaka yok, vektör yok, endemik değil. Türk gezginlerde ithal vaka riski: Kenya, Etiyopya, Brezilya seyahatlerinde. Kentsel salgın riski: Aedes aegypti'nin yoğun olduğu tropikal megakentlerde (Lagos, Kinshasa) büyük salgın potansiyeli devam etmektedir. DSÖ EYE (Eliminate Yellow Fever Epidemics) stratejisi kapsamında 2026'ya kadar 1 milyar kişinin aşılanması hedeflenmektedir.
En çok risk altında olan kimler
Aşılanmamış olma, endemik bölgelere seyahat (tropikal Afrika, Güney Amerika), açık hava aktiviteleri, sivrisinek koruması olmadan yaşam, orman/savan ortamlarında çalışma. Ağır hastalık riski: >60 yaş (YEL-AVD riski artışı), immünsüpresyon, timus hastalığı.
Olası komplikasyonlar
Fulminan karaciğer yetmezliği: en sık ölüm nedeni. Akut böbrek yetmezliği: diyaliz gerektiren. Dissemine intravasküler koagülopati (DİK): yaygın kanama + tromboz paradoksu. Miyokardit: nadir. Ensefalit: nadir. Sekonder bakteriyel enfeksiyonlar: septik şok. Aşı ile ilişkili ciddi yan etkiler (çok nadir): YEL-AVD (aşı ilişkili visseral hastalık, ~0.3/100.000) ve YEL-AND (aşı ilişkili nörotropik hastalık, ~0.8/100.000).
Beklenen sonuçlar ve iyileşme
Hafif/orta hastalık (semptomatik vakaların ~%85'i): Kendini sınırlar, 3–4 gün içinde tam iyileşme.
Ağır hastalık (semptomatik vakaların ~%15'i, "toksik faz"):
Toksik faz geliştikten sonra VÖO %20–50.
Ağır hepatit, böbrek yetmezliği, hemorajik bulgular, çoklu organ disfonksiyonu.
Spesifik antiviral tedavi yoktur — yönetim tamamen destekleyicidir.
Genel: Enfeksiyonların çoğu asemptomatik veya hafiftir. Semptom gelişenlerin ~%15'i ağır hastalığa ilerler. Genel enfeksiyon ölüm oranı: ~%3–7,5.
İyileşme: Sağ kalanlar ömür boyu bağışıklık geliştirir. Kronik taşıyıcılık durumu yoktur.
Bu hastalık aşıyla önlenebilir. Etkili koruma mevcuttur.
Seyahatinizden önce önerilen aşı takvimi hakkında bir seyahat sağlığı uzmanıyla konuşun.
Aşı kliniği bul →Bu sayfadaki içerik yalnızca bilgilendirme ve eğitim amaçlıdır. Tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi önerisi niteliği taşımaz. Sağlık sorunlarınız varsa nitelikli bir sağlık uzmanına başvurun. Medova bir tıbbi hizmet sağlayıcısı değildir.
Tam kullanım koşullarıCoğrafi dağılım ve aktif salgınlar
Recent epidemiological data from the World Health Organization Global Health Observatory.
Source: WHO GHO OData ↗
Source: WHO GHO OData ↗
This data is provided for informational purposes. Please consult official WHO sources for the most current information.
View WHO data source →| Bayrak | Ülke | Risk seviyesi |
|---|---|---|
 | Benin | Yüksek risk |
 | Gine | Yüksek risk |
 | Demokratik Kongo Cumhuriyeti | Yüksek risk |
 | Sierra Leone | Yüksek risk |
 | Bolivya | Yüksek risk |
 | Gambiya | Yüksek risk |
 | Senegal | Yüksek risk |
 | Angola | Yüksek risk |
 | Guney Sudan | Yüksek risk |
 | Fransiz Guyanasi | Yüksek risk |
Hangi aşıya ihtiyacınız olduğunu biliyor musunuz? Harika. Emin değil misiniz? Sadece gideceğiniz yeri söyleyin — uygun aşıları ve bir klinik bulalım. Ücretsiz, zorunluluk yok.
