Bu site şu anda temel özellikleri uygulamaktadır ve henüz hasta kullanımı için hazır değildir.
Bu site şu anda temel özellikleri uygulamaktadır ve henüz hasta kullanımı için hazır değildir.
Yalnızca bilgilendirme amaçlıdır — tıbbi tavsiye değildir
Ücretsiz aşı rehberi ve yakındaki klinik önerilerini alın — doğrudan e-postanıza.
Ne kadar ciddi?
Ölüm riski
Evet
Aşı mevcut mu?
Belirtilere kadar süre
Etkilenen ülkeler
Aktif salgınlar
Kısa süreli gezginler için risk genellikle düşüktür. Uzun süreli kalışlarda (>3 ay), sağlık çalışanlarında veya yüksek yüklü ülkelerde yerel halkla yakın temasta risk artar. Seyahat öncesi ve sonrası TB testi düşünün. BCG aşısının yetişkinlerde etkinliği sınırlıdır.
Mycobacterium tuberculosisin neden olduğu, başlıca akciğerleri etkileyen kronik enfeksiyon hastalığı. Tek etkenli ölüm nedenlerinin birincisidir.
Belirtiler | Sıklık | Şiddet | Başlangıç |
|---|---|---|---|
| Öksürük | 95% | Orta | Erken dönem |
| Ateş | 60% | Hafif | Erken dönem |
| İştahsızlık | 55% | Hafif | Erken dönem |
| Gece terlemesi | 70% | Hafif | Erken dönem |
| Kilo kaybı | 65% | Orta | Erken dönem |
| Titreme | 30% | Hafif | Erken dönem |
| Halsizlik | 60% | Hafif | Erken dönem |
| Hemoptizi | 20% | Ağır | Doruk dönem |
| Balgamlı öksürük | 80% | Orta | Doruk dönem |
| Göğüs sıkışması | 40% | Orta | Doruk dönem |
| Nefes darlığı | 35% | Orta | Doruk dönem |
| Hışıltılı solunum | 15% | Hafif | Doruk dönem |
| Sırt ağrısı | 10% | Orta | Geç dönem |
| Bilinç bulanıklığı | 3% | Ağır | Geç dönem |
| Baş ağrısı | 8% | Orta | Geç dönem |
| Eklem şişliği | 5% | Hafif | Geç dönem |
| Ense sertliği | 5% | Ağır | Geç dönem |
| Koyu idrar | 3% | Hafif | Geç dönem |
| Yorgunluk | 75% | Hafif | Her dönem |
| Şişmiş lenf düğümleri | 25% | Hafif | Her dönem |
| Karın ağrısı | 8% | Hafif | Her dönem |
Mycobacterium tuberculosis'in neden olduğu, esas olarak akciğerleri etkileyen bulaşıcı hastalık.
Tüberküloz (TB/verem), Mycobacterium tuberculosis'in (Koch basili) neden olduğu kronik bir enfeksiyon hastalığıdır. Dünya genelinde tek bir enfeksiyon ajanından en fazla ölüme neden olan hastalıktır (yılda 1,25 milyon ölüm, DSÖ 2023). Damlacık çekirdeği (aerosol) yoluyla bulaşır.
Türkiye, DSÖ sınıflandırmasına göre orta yüklü bir TB ülkesidir. HSGM Tüberküloz Dairesi Başkanlığı verilerine göre yıllık yeni vaka sayısı ~12.000–14.000 civarındadır (insidans: ~14/100.000). Son 20 yılda insidans istikrarlı bir düşüş göstermiştir. Ancak Suriyeli mülteciler arasında TB prevalansı Türk vatandaşlarından daha yüksektir ve tarama/tedavi programları yürütülmektedir.
Çok ilaca dirençli TB (MDR-TB) ve yaygın ilaca dirençli TB (XDR-TB) Türkiye'de endişe kaynağıdır — özellikle eski Sovyet ülkelerinden gelen göçmenlerde. BCG aşısı GBP kapsamında doğumda uygulanmaktadır.
Tüberküloz, 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu kapsamında bildirimi zorunlu bir hastalıktır. Doğrudan Gözetimli Tedavi (DGT/DOT) stratejisi uygulanmaktadır.
Acil durum belirtileri:
Masif hemoptizi (bol miktarda kanlı balgam)
≥3 hafta öksürük + gece terlemesi + kilo kaybı → TB değerlendirmesi
Kronik baş ağrısı + ense sertliği + ateş (TB menenjit)
Ani nefes darlığı (pnömotoraks)
En yakın Verem Savaş Dispanserine veya hastane acil servisine başvurun.
En yaygın belirti ve semptomlar
Akciğer tüberkülozu (en sık form, %80):
Öksürük ≥3 hafta — EN ÖNEMLİ uyarı işareti
Hemoptizi (kanlı balgam)
Gece terlemesi
Akşam ateşi (düşük dereceli, sürekli)
Kilo kaybı, iştahsızlık
Göğüs ağrısı, nefes darlığı
Akciğer dışı tüberküloz (%20):
Plevral TB: Plevral efüzyon, göğüs ağrısı
Lenf nodu TB (skrofula): Servikal lenfadenopati — en sık akciğer dışı form
Kemik-eklem TB (Pott hastalığı): Vertebral tutulum, soğuk apse
Tüberküloz menenjit: Kronik baş ağrısı, kranial sinir felçleri — mortalite yüksek
Miliyer TB: Yaygın hematojen yayılım — immünsüpresif hastalarda sık
Genitoüriner, peritoneal, perikardial TB
Belirtileri bilmek, hızlı müdahale için ilk adımdır.
Tipik hastalık seyri:
Bulaşıcılık: Balgam yayması pozitif hastalar en bulaşıcıdır. Bulaşıcılık etkili tedavinin 2 haftası içinde dramatik olarak düşer.
Bu hastalık nasıl teşhis edilir
Laboratuvar:
Balgam ARB (asido-rezistan basil) boyama (Ziehl-Neelsen): 3 ardışık sabah balgamı — hızlı, ucuz ama sensitivite düşük (%50–60)
Balgam kültürü (Löwenstein-Jensen veya MGIT): Altın standart — 2–8 hafta (duyarlılık testi dahil)
GeneXpert MTB/RIF (Xpert): 2 saat içinde sonuç + rifampisin direnci tespiti — Türkiye'de yaygın kullanılmaktadır
Tüberkülin deri testi (PPD/Mantoux): Latent TB taramasında — BCG aşılı bireylerde yanlış pozitif olabilir
IGRA (QuantiFERON/T-SPOT): BCG'den etkilenmez — latent TB tanısında PPD'ye tercih edilir
Akciğer grafisi: Apikal infiltratlar, kavitasyon, miliyer pattern
Toraks BT: Daha ayrıntılı değerlendirme
Bildirim: Her doğrulanmış veya şüpheli TB vakası Verem Savaş Dispanserine ve HSGM'ye bildirilmelidir.
Mevcut tedavi yöntemleri
Standart rejim (HRZE/HR):
Yoğun faz (2 ay): İzoniazid (H) + Rifampisin (R) + Pirazinamid (Z) + Etambutol (E) — günlük
İdame faz (4 ay): İzoniazid + Rifampisin — günlük
DGT (Doğrudan Gözetimli Tedavi): Her doz sağlık personeli gözetiminde alınır
MDR-TB (çok ilaca dirençli):
Bedakilin + Linezolid + Levofloksasin içeren rejimler — 9–18 ay
Türkiye'de MDR-TB tedavisi referans hastanelerde (İstanbul, Ankara) yürütülmektedir
Tedaviye uyum kritiktir: Eksik tedavi direnç gelişimine yol açar.
Türkiye'de: TB tedavisi ücretsizdir. 181 Verem Savaş Dispanseri aktif olarak hizmet vermektedir.
Çoğu vaka erken teşhisle etkili bir şekilde tedavi edilir.
Kendinizi nasıl korursunuz
BCG aşısı:
GBP kapsamında doğumda (genellikle ilk 2 ay içinde) sol omuz deltoid bölgeye intradermal
Ağır çocukluk çağı TB formlarını (miliyer TB, TB menenjit) %60–80 oranında önler
Akciğer TB'sine karşı koruma sınırlıdır
HIV pozitif bireylerde kontrendike
Latent TB enfeksiyonu (LTBI) tedavisi:
İzoniazid 6–9 ay VEYA Rifampisin 4 ay VEYA İzoniazid+Rifapentin 12 haftalık doz (3HP)
Temaslı taramasında LTBI saptanan bireylere önerilir
Enfeksiyon kontrolü:
Öksürük hijyeni, havalandırma
N95 maske (sağlık çalışanları, yüksek riskli ortamlar)
Aktif vaka bulma: ≥3 hafta öksürüğü olan herkes TB açısından değerlendirilmelidir
Hazırlık en iyi korunmadır.
Seyahat edenlere öneriler:
Yüksek yüklü ülkelere (Hindistan, Güneydoğu Asya, Sahra altı Afrika) >3 ay seyahat öncesi ve sonrası IGRA testi
Seyahat sonrası ≥3 hafta öksürük → TB açısından değerlendirme
Kapalı, kalabalık ortamlardan (toplu taşıma, kalabalık pazarlar) mümkünse kaçının
Sağlık gönüllüleri: N95 maske, BCG durumu kontrol edilmeli
Türkiye'ye gelen yolcular: Türkiye orta yüklü bir ülkedir; genel turizm için özel önlem gerekmez, ancak uzun süreli kalış veya sağlık sektöründe çalışma planlıyorsanız IGRA testi önerilir.
İstatistikler ve coğrafi veriler
Türkiye: Orta yüklü TB ülkesi. Yıllık insidans: ~14/100.000 (~12.000–14.000 yeni vaka/yıl). Son 20 yılda insidans düşüş eğiliminde. Yüksek riskli gruplar: Suriyeli mülteciler, eski Sovyet ülkelerinden göçmenler, HIV pozitif bireyler, cezaevi popülasyonu, yaşlılar, sağlık çalışanları. MDR-TB oranı: ~%2–3 (yeni vakalar). Güneydoğu ve doğu illerinde insidans ulusal ortalamanın üzerinde. İstanbul: En yüksek vaka sayısı (göç, nüfus yoğunluğu). Küresel: 10,6 milyon yeni vaka, 1,25 milyon ölüm/yıl (DSÖ 2023).
En çok risk altında olan kimler
Yüksek yüklü ülkelere seyahat (Güneydoğu Asya, Sahra altı Afrika, Batı Pasifik), HIV koenfeksiyonu, immünosüpresif tedavi, aktif TB vakalarıyla yakın temas, sağlık çalışanları, toplu yaşam ortamlarında yaşayanlar (barınma merkezleri, cezaevleri), yetersiz beslenme, diyabet, sigara içmek, silikoz.
Olası komplikasyonlar
Komplikasyonlar:
Masif hemoptizi: Hayatı tehdit eden — bronşial arter embolizasyonu veya cerrahi gerekebilir
Pnömotoraks: Kavitasyonlu TB'de
Ampiyen: Plevral TB komplikasyonu
TB menenjit: Mortalite %20–50 (tedaviyle bile); nörolojik sekel sık
Miliyer TB: İmmünsüpresif hastalarda yaygın hematojen yayılım — mortalite yüksek
İlaç hepatotoksisitesi: İzoniazid, rifampisin, pirazinamid → karaciğer fonksiyon takibi gerekir
Pott hastalığı: Vertebral çökme, spinal kord basısı
Mortalite: Tedavili duyarlı TB: <%5. MDR-TB: %15–20. XDR-TB: Daha yüksek.
Beklenen sonuçlar ve iyileşme
Latent TB: İmmünokompetan bireylerde yaşam boyu %5–10 reaktivasyon riski. İzoniazid (9 ay) veya rifampisin (4 ay) tedavisi reaktivasyon riskini %60–90 azaltır.
İlaca duyarlı pulmoner TB:
Standart 6 aylık tedaviyle (2HRZE/4HR): kür oranı >%95.
Tedavisiz: ~%50'si 5 yıl içinde ölür, ~%25'i spontan düzelir, ~%25'i kronik hasta olur.
İlaca dirençli TB:
ÇİD-TB (izoniazid + rifampisine dirençli): tedavi süresi 9–20 ay, kür oranı %50–75.
YİD-TB: yeni ajanlarla (bedaquilin, pretomanid, linezolid) kür oranı %30–50.
Akciğer dışı TB: Prognoz tutulum yerine bağlıdır. TB menenjiti %20–30 mortalite ve önemli nörolojik morbiditeye sahiptir.
Bu hastalık aşıyla önlenebilir. Etkili koruma mevcuttur.
Seyahatinizden önce önerilen aşı takvimi hakkında bir seyahat sağlığı uzmanıyla konuşun.
Aşı kliniği bul →Bu sayfadaki içerik yalnızca bilgilendirme ve eğitim amaçlıdır. Tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi önerisi niteliği taşımaz. Sağlık sorunlarınız varsa nitelikli bir sağlık uzmanına başvurun. Medova bir tıbbi hizmet sağlayıcısı değildir.
Tam kullanım koşullarıCoğrafi dağılım ve aktif salgınlar
Recent epidemiological data from the World Health Organization Global Health Observatory.
Source: WHO GHO OData ↗
Source: WHO GHO OData ↗
This data is provided for informational purposes. Please consult official WHO sources for the most current information.
View WHO data source →Hangi aşıya ihtiyacınız olduğunu biliyor musunuz? Harika. Emin değil misiniz? Sadece gideceğiniz yeri söyleyin — uygun aşıları ve bir klinik bulalım. Ücretsiz, zorunluluk yok.
