Genel Bakış
Hepatit B virüsünün (HBV) neden olduğu karaciğer enfeksiyonu olup akut veya kronik seyir gösterebilir. Kronikleşmesi siroz ve hepatoselüler karsinom riskini artırır.
Belirtiler
Belirtiler | Sıklık | Şiddet | Başlangıç |
|---|---|---|---|
| Yorgunluk | 70% | Hafif | Erken dönem |
| İştahsızlık | 60% | Hafif | Erken dönem |
| Halsizlik | 65% | Hafif | Erken dönem |
| Bulantı | 55% | Hafif | Erken dönem |
| Artralji | 25% | Hafif | Erken dönem |
| Ateş | 30% | Hafif | Erken dönem |
| Miyalji | 30% | Hafif | Erken dönem |
| Kusma | 35% | Hafif | Erken dönem |
| İshal | 15% | Hafif | Erken dönem |
| Baş ağrısı | 25% | Hafif | Erken dönem |
| Eklem şişliği | 10% | Hafif | Erken dönem |
| Döküntü | 15% | Hafif | Erken dönem |
| Şişmiş lenf düğümleri | 10% | Hafif | Erken dönem |
| Karın ağrısı | 50% | Orta | Doruk dönem |
| Koyu idrar | 45% | Orta | Doruk dönem |
| Hepatomegali | 50% | Hafif | Doruk dönem |
| Sarılık | 40% | Orta | Doruk dönem |
| Kaşıntı | 20% | Hafif | Doruk dönem |
| Splenomegali | 15% | Hafif | Doruk dönem |
| Kilo kaybı | 15% | Hafif | Her dönem |
Bulaşma
Genel Bakış
Hepatit B, hepatit B virüsü (HBV) tarafından oluşturulan, potansiyel olarak yaşamı tehdit eden bir karaciğer enfeksiyonudur. HBV, Hepadnaviridae ailesine ait bir DNA virüsüdür. Kan ve vücut sıvıları yoluyla bulaşır (perinatal, cinsel, perkütanöz). Dünya genelinde ~296 milyon kronik enfekte kişi, yılda ~820.000 ölüm (siroz ve hepatosellüler karsinom). Yüksek etkili aşı mevcuttur.
Genel Bakış
Hepatit B, Hepadnaviridae ailesinden Hepatit B virüsünün (HBV) neden olduğu karaciğer enfeksiyonudur. HIV'den 50–100 kat daha bulaşıcıdır. Bulaşma yolları: Perkutan (kan ve kan ürünleri), cinsel temas, vertikal (anneden bebeğe — perinatal). Yenidoğan döneminde enfekte olanların %90'ında kronik enfeksiyon gelişir.
Türkiye, HBV açısından orta-yüksek endemik bir bölgedir. HBsAg taşıyıcılık oranı batı illerinde %2–4, doğu ve güneydoğu illerinde %5–12 arasında değişmektedir. Özellikle Güneydoğu Anadolu, Doğu Anadolu ve Karadeniz bölgelerinde prevalans daha yüksektir. 1998'de başlayan ulusal hepatit B aşılama programı sayesinde çocukluk çağı taşıyıcılık oranı dramatik şekilde düşmüştür.
DSÖ tahminlerine göre dünya genelinde 254 milyon kişi kronik HBV enfeksiyonu taşımaktadır. Türkiye'de tahmini 3–3,5 milyon kronik taşıyıcı bulunmaktadır. Hepatit B, bildirimi zorunlu bir hastalıktır.
GBP kapsamında hepatit B aşısı doğumda ilk doz olarak uygulanmakta, ardından 1., 2. ve 4. aylarda tamamlanmaktadır. 2005 sonrası doğan kohortta aşılama oranı >%95'tir.
Acil Belirtiler
Acil durum belirtileri:
-
İleri sarılık + bilinç bulanıklığı (hepatik ensefalopati)
-
Spontan kanama (koagülopati)
-
Karında şişlik (asit)
-
Hematemez veya melena (variseal kanama)
112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Ayrıntılı Belirtiler
En yaygın belirti ve semptomlar
Kuluçka süresi: 45–180 gün (ortalama 90 gün)
Akut hepatit B:
-
Halsizlik, iştahsızlık, bulantı, kusma
-
Sağ üst kadran ağrısı
-
Sarılık (ikter): Skleral ikter, koyu idrar, açık renkli gaita
-
Eklem ağrıları, döküntü (serum hastalığı benzeri)
-
Fulminan hepatit: <%1 — ağır karaciğer yetmezliği, mortalite %60–80 (karaciğer nakli gerektirebilir)
Kronik hepatit B (onlarca yıl asemptomatik olabilir):
-
Kronik yorgunluk
-
Siroz: Asit, hepatik ensefalopati, özofagus varisleri
-
Hepatoselüler karsinom (HCC): Kronik HBV'nin en korkulan komplikasyonu
-
Ekstrahepatik bulgular: Poliarteritis nodoza, glomerülonefrit, aplastik anemi
Belirtileri bilmek, hızlı müdahale için ilk adımdır.
Hastalığın Seyri
Tipik hastalık seyri:
- Kuluçka dönemi: 45–180 gün (ortalama 60–90 gün).
- Akut faz:
- Prodrom (1–2 hafta): yorgunluk, iştahsızlık, bulantı, sağ üst kadran rahatsızlığı, artralji.
- İkterik faz: yetişkinlerin ~%30'unda sarılık (çocuklarda nadir). Koyu idrar, açık renkli dışkı. ALT zirvesi 1.000–3.000 IU/L. Süre: 1–3 ay.
- Anikterik enfeksiyon: yetişkinlerin ~%70'i, sıklıkla tanı konulmaz.
- Düzelme veya kronikleşme:
- Yetişkinler: >%95'inde 6 ay içinde HBsAg klirensi. Anti-HBs serokonversiyonu iyileşmeyi gösterir.
- Kronikleşme: 6 aydan uzun süren HBsAg pozitifliği. Fazlar: immün toleran → immün aktif → inaktif taşıyıcı → reaktivasyon (değişken ilerleme).
- Kronik fazlar: HBeAg-pozitif kronik hepatit → HBeAg serokonversiyonu → HBeAg-negatif kronik hepatit → inaktif taşıyıcı durumu.
Serolojik zaman çizelgesi: HBsAg maruziyetten 1–10 hafta sonra, semptomlardan önce ortaya çıkar. Anti-HBc IgM akut enfeksiyonu gösterir. Anti-HBs iyileşme ve bağışıklığı gösterir.
Tanı
Bu hastalık nasıl teşhis edilir
Serolojik testler:
-
HBsAg: Aktif enfeksiyon göstergesi (akut veya kronik)
-
Anti-HBs: Bağışıklık (aşılama veya geçirilmiş enfeksiyon)
-
Anti-HBc IgM: Akut enfeksiyon
-
Anti-HBc IgG: Geçirilmiş enfeksiyon
-
HBeAg: Yüksek bulaşıcılık ve viral replikasyon
-
HBV-DNA (kantitatif PCR): Viral yük — tedavi kararı ve takip
HCC taraması: Kronik HBV hastalarında her 6 ayda bir karaciğer ultrasonografisi + AFP
Bildirim: Sağlık Bakanlığı'na bildirimi zorunludur.
Tedavi
Mevcut tedavi yöntemleri
Akut hepatit B: Destek tedavisi; fulminan vakalarda karaciğer nakli değerlendirilir.
Kronik hepatit B:
-
Birinci basamak: Tenofovir disoproksil fumarat (TDF) 245 mg/gün veya Entekavir 0,5–1 mg/gün (oral, süresiz)
-
Pegile interferon alfa-2a: 48 haftalık sınırlı süreli tedavi seçeneği (genç hastalarda, yüksek ALT, düşük HBV-DNA)
-
Tedavi hedefi: HBV-DNA baskılanması, ALT normalizasyonu, HBeAg serokonversiyonu
-
Fonksiyonel kür (HBsAg kaybı): Nadir ama ideal hedef
Türkiye'de tedavi erişimi: Kronik hepatit B tedavisi SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu) tarafından karşılanmaktadır. Gastroenteroloji/hepatoloji uzmanları tarafından takip edilir.
Çoğu vaka erken teşhisle etkili bir şekilde tedavi edilir.
Korunma Detayları
Kendinizi nasıl korursunuz
Aşılama — en etkili korunma:
Ulusal Aşı Takvimi (GBP):
-
Doğumda: Hepatit B aşısı 1. doz (ilk 24 saat içinde)
-
- ay: 2. doz
-
- ay: 3. doz (kombine aşı — DaBT-İPA-Hib-Hep B)
-
- ay: 4. doz (kombine aşı)
Temas sonrası profilaksi:
-
HBsAg(+) anne bebeği: HBIG + aşı ilk 12 saat içinde
-
İğne batması/kan teması: HBsAg durumuna göre HBIG + aşı
Gebelerin taranması: Tüm gebelerde HBsAg prenatal tarama zorunludur.
Yüksek riskli gruplar için aşılama: Sağlık çalışanları, diyaliz hastaları, kronik karaciğer hastaları, IV ilaç kullanıcıları, cinsel temas partnerleri
Hazırlık en iyi korunmadır.
Seyahat Tavsiyeleri
Seyahat öncesi:
-
Orta/yüksek endemik bölgelere seyahat öncesi aşı durumunu kontrol edin
-
Twinrix (hepatit A+B kombine) seyahat aşısı olarak uygundur
-
Tıbbi turizm: Sterilizasyonu garanti edilmeyen tesislerde tıbbi işlem yaptırmaktan kaçının
-
Dövme, piercing, akupunktur: Yalnızca steril ekipman kullanan yerlerde
Türkiye'ye gelen yolcular: Doğu ve güneydoğu illerine uzun süreli seyahatlerde aşı önerilir. Tıbbi turizm için gelen hastalar: Kan değerleri kontrol edilmelidir.
Ne kadar yaygın?
İstatistikler ve coğrafi veriler
Türkiye orta-yüksek endemik bölge: HBsAg prevalansı batıda %2–4, doğu/güneydoğuda %5–12. Ulusal aşılama programı (1998 başlangıç) sayesinde çocukluk çağı taşıyıcılık oranı <%1'e düşmüştür. Tahmini 3–3,5 milyon kronik taşıyıcı. Yüksek prevalans illeri: Güneydoğu Anadolu (Diyarbakır, Şanlıurfa), Doğu Anadolu (Van, Ağrı), Karadeniz. Suriyeli mülteciler arasında tarama ve aşılama önemlidir. Küresel: 254 milyon kronik taşıyıcı, 1,1 milyon ölüm/yıl (DSÖ 2024).
Risk Faktörleri
En çok risk altında olan kimler
HBsAg-pozitif anne (küresel düzeyde en önemli risk faktörü), aşılanmamış olma, sağlık personeli, İVMK, çoklu cinsel partner, MSM, ev içi temas, yüksek prevalanslı bölgelerde yaşama, hemodiyaliz.
Komplikasyon Detayları
Olası komplikasyonlar
Komplikasyonlar:
-
Siroz: Kronik HBV'li hastaların %15–40'ında 20–30 yıl içinde gelişir
-
Hepatoselüler karsinom (HCC): Yıllık insidans: Sirozlu hastalarda %2–5
-
Fulminan hepatit: <%1, mortalite yüksek
-
Hepatik dekompansasyon: Asit, hepatik ensefalopati, variseal kanama
-
Ekstrahepatik: Poliarteritis nodoza, membranöz nefropati
Türkiye'de HCC: Hepatit B, Türkiye'de HCC'nin en önemli nedenidir. Düzenli tarama hayat kurtarıcıdır.
İyileşme ve beklentiler
Beklenen sonuçlar ve iyileşme
Akut enfeksiyon prognozu: İmmünokompetan yetişkinlerin >%95'i virüsü spontan olarak temizler. Fulminan hepatit vakaların <%1'inde görülür ancak transplant olmaksızın %60–80 mortalite taşır.
Kronik enfeksiyon prognozu:
-
Kronikleşme riski enfeksiyon yaşıyla ters orantılıdır: yenidoğanlarda %90, 1–5 yaş çocuklarda %30, yetişkinlerde <%5.
-
Kronik taşıyıcıların %15–40'ında on yıllar içinde siroz, hepatoselüler karsinom (HSK) veya karaciğer yetmezliği gelişir.
-
HSK riski: enfekte olmayan popülasyona göre 100 kat fazla. Sirotik hastalarda yıllık HSK insidansı: %2–5.
-
Antiviral tedavi (tenofovir, entecavir) ile: >%95 viral süpresyon, fibroz regresyonu mümkün, HSK riski önemli ölçüde azalır ancak tamamen ortadan kalkmaz.
Fonksiyonel kür (HBsAg kaybı): Mevcut tedaviyle <%10'unda sağlanır. HBV DNA, hepatositlerde cccDNA olarak süresiz olarak kalır.
