Genel Bakış
Hepatit A virüsünün (HAV) neden olduğu akut karaciğer enfeksiyonu. Fekal-oral yolla bulaşır, kronikleşmez ancak nadiren fulminan hepatite neden olabilir.
Belirtiler
Belirtiler | Sıklık | Şiddet | Başlangıç |
|---|---|---|---|
| Karın ağrısı | 60% | Orta | Erken dönem |
| Yorgunluk | 80% | Orta | Erken dönem |
| Ateş | 70% | Hafif | Erken dönem |
| İştahsızlık | 80% | Hafif | Erken dönem |
| Halsizlik | 75% | Hafif | Erken dönem |
| Bulantı | 70% | Orta | Erken dönem |
| Baş ağrısı | 50% | Hafif | Erken dönem |
| Miyalji | 50% | Hafif | Erken dönem |
| Kusma | 40% | Hafif | Erken dönem |
| Koyu idrar | 80% | Orta | Doruk dönem |
| Hepatomegali | 60% | Orta | Doruk dönem |
| Sarılık | 70% | Ağır | Doruk dönem |
| Kaşıntı | 40% | Hafif | Doruk dönem |
| Kilo kaybı | 30% | Hafif | Doruk dönem |
| Artralji | 15% | Hafif | Doruk dönem |
| Splenomegali | 15% | Hafif | Doruk dönem |
| Döküntü | 5% | Hafif | Doruk dönem |
| İshal | 20% | Hafif | Her dönem |
Bulaşma
Genel Bakış
Hepatit A virüsünün neden olduğu son derece bulaşıcı bir karaciğer enfeksiyonu.
Genel Bakış
Hepatit A, Hepatit A virüsünün (HAV) neden olduğu akut bir karaciğer enfeksiyonudur. Fekal-oral yolla bulaşır (kontamine su ve yiyecekler, kişiden kişiye temas). Her zaman akut seyreder — kronikleşmez. Hastalığın şiddeti yaşa bağlıdır: 6 yaş altı çocukların ~%70'i asemptomatiktir, yetişkinlerde ise %70'den fazlası sarılıklı seyreder.
Türkiye, hepatit A açısından orta endemik bir ülkedir. Son 20 yılda altyapı iyileştirmeleri ve aşılama ile prevalans düşmüştür; ancak bu durum "epidemiyolojik geçiş" yaratmıştır — daha fazla genç yetişkin bağışıklıktan yoksun kalmıştır. 2012'de hepatit A aşısı Ulusal Aşı Takvimine eklenmiştir (18. ve 24. aylarda 2 doz).
Özellikle güneydoğu illerinde ve kırsal kesimlerde sporadik salgınlar görülebilmektedir. Bildirimi zorunlu bir hastalıktır.
Acil Belirtiler
Acil durum belirtileri:
-
İleri sarılık + bilinç bulanıklığı (hepatik ensefalopati — acil)
-
Spontan kanama (koagülopati)
-
Sürekli kusma, oral sıvı alamama (dehidratasyon)
-
Şiddetli karın ağrısı
112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Ayrıntılı Belirtiler
En yaygın belirti ve semptomlar
Kuluçka süresi: 15–50 gün (ortalama 28 gün)
Prodromal dönem (1–2 hafta):
-
Şiddetli halsizlik, iştahsızlık, bulantı, kusma
-
Sağ üst kadran ağrısı veya rahatsızlık hissi
-
Ateş (genellikle <39°C)
-
Miyalji, artralji
İkterik dönem (2–4 hafta):
-
Sarılık: Skleral ikter, koyu idrar ("çay rengi"), açık renkli gaita
-
Kaşıntı (pruritis)
-
Hepatomegali
-
Yetişkinlerin >%70'inde sarılık görülür; çocuklarda genellikle anikterik
Fulminan hepatit: ~%0,5 (yetişkinler), mortalite %50–70 — kronik karaciğer hastalarında risk çok daha yüksek
İyileşme: Genellikle 2–3 ayda tam iyileşme. Relaps %10–15 olguda görülebilir.
Belirtileri bilmek, hızlı müdahale için ilk adımdır.
Hastalığın Seyri
Tipik hastalık seyri:
- Kuluçka dönemi: 15–50 gün (ortalama 28 gün).
- Prodromal faz (5–7 gün): Yorgunluk, halsizlik, iştahsızlık, bulantı, kusma, ateş (38–39°C), sağ üst kadran ağrısı.
- İkterik faz (1–3 hafta): Sarılık, koyu idrar, açık renkli dışkı. ALT zirvesi 500–5.000 IU/L. Sarılık ortaya çıkınca semptomlar genellikle düzelir. 6 yaş altı çocuklar: %70'i anikteriktir.
- Nekahat dönemi (haftalar-aylar): Kademeli düzelme. 2–6 ay içinde tam karaciğer fonksiyonu iyileşmesi.
Yaşa bağlı klinik tablo:
-
6 yaş altı çocuklar: çoğunlukla asemptomatik (%70), ancak yüksek bulaşıcılık.
-
Yetişkinler: >%70'i semptomatik, %40–70'inde sarılık.
Bulaşıcılık: Sarılık başlangıcından önceki 2 hafta boyunca maksimumdur. Fekal virüs atılımı: sarılıktan 1–3 hafta önce ile 1 hafta sonrasına kadar.
Tanı
Bu hastalık nasıl teşhis edilir
Laboratuvar:
-
Anti-HAV IgM: Akut enfeksiyonun tanısı — semptom başlangıcından 5–10 gün öncesinden itibaren pozitif, 3–6 ay devam eder
-
Anti-HAV IgG: Geçirilmiş enfeksiyon veya aşılama sonrası bağışıklık (ömür boyu)
-
Karaciğer fonksiyon testleri: ALT/AST belirgin yüksek (genellikle >1.000 IU/L)
-
Bilirübin: Direkt bilirübin yüksek
Bildirim: Sağlık Bakanlığı'na bildirimi zorunludur.
Tedavi
Mevcut tedavi yöntemleri
Tedavi — destek tedavisi (spesifik antiviral yoktur):
-
Yatak istirahati (aktivite kısıtlaması)
-
Yeterli hidrasyon ve beslenme desteği
-
Hepatotoksik maddelerden kaçınma: Alkol (en az 6 ay), parasetamol (dikkatli doz)
-
Antiemetikler (gerekirse)
-
Fulminan hepatit → karaciğer nakli değerlendirilmeli
Türkiye'de tedavi erişimi: Tüm devlet hastanelerinde ve aile sağlığı merkezlerinde ücretsiz.
Çoğu vaka erken teşhisle etkili bir şekilde tedavi edilir.
Korunma Detayları
Kendinizi nasıl korursunuz
Aşılama:
Ulusal Aşı Takvimi (GBP) — 2012'den itibaren:
-
- ay: Hepatit A aşısı 1. doz
-
- ay: Hepatit A aşısı 2. doz
Seyahat aşısı:
-
2 doz (0, 6–12 ay arayla)
-
Twinrix (hepatit A+B kombine): 3 doz (0, 1, 6 ay) — seyahat edenlere uygun
-
Seyahatten en az 2 hafta önce 1. doz
Gıda ve su hijyeni:
-
"Pişir, kaynat, soy ya da unut" kuralı
-
Şebeke suyu güvenilir olmayan bölgelerde şişe suyu kullanın
-
Çiğ deniz ürünleri, yıkanmamış meyve-sebzeden kaçının
Temas sonrası profilaksi:
-
Temastan sonra 14 gün içinde aşı (sağlıklı 1–40 yaş)
-
İmmünglobulin: >40 yaş, immünsüpresif, kronik karaciğer hastası
Hazırlık en iyi korunmadır.
Seyahat Tavsiyeleri
Seyahat edenlere öneriler:
-
Yüksek endemik bölgelere seyahat öncesi aşılama (seyahatten ≥2 hafta önce)
-
Gıda ve su hijyenine dikkat — özellikle sokak yiyecekleri
-
Türkiye içi seyahat: Güneydoğu ve doğu illerinde dikkatli olun
-
Hac/Umre: Aşılama önerilir (kalabalık, farklı ülkelerden gelenler)
Türkiye'ye gelen yolcular: 2012 sonrası doğan Türk çocukları genellikle aşılıdır; ancak yetişkin yolcuların aşı durumu kontrol edilmelidir.
Ne kadar yaygın?
İstatistikler ve coğrafi veriler
Türkiye orta endemik ülke. 2012'de aşının takvime eklenmesiyle çocukluk çağı vakaları azalmıştır. Epidemiyolojik geçiş: Genç yetişkinlerde bağışıklık boşluğu. Güneydoğu illerinde ve kırsal kesimlerde sporadik salgınlar devam etmektedir. Suriyeli mülteci kamplarında aşılama önemlidir. Küresel: Yılda ~1,5 milyon vaka (DSÖ).
Risk Faktörleri
En çok risk altında olan kimler
Endemik bölgelere seyahat, kontamine yiyecek veya su tüketimi, yetersiz hijyen uygulamaları.
Komplikasyon Detayları
Olası komplikasyonlar
Komplikasyonlar:
-
Fulminan hepatit: ~%0,5 — mortalite %50–70 (karaciğer nakli gerekebilir)
-
Kolestatik hepatit: Uzamış sarılık (>3 ay)
-
Relaps hepatit: %10–15 — tekrar ALT yükselmesi
-
Ekstrahepatik: Akut böbrek yetmezliği, hemolitik anemi, pankreatit (nadir)
-
Kronik karaciğer hastalarında: Akut-on-kronik karaciğer yetmezliği — yüksek mortalite
Mortalite: Genel: %0,1–0,3. 50 yaş üstü: %1,8. Kronik karaciğer hastalarında çok daha yüksek.
İyileşme ve beklentiler
Beklenen sonuçlar ve iyileşme
Genel prognoz: Mükemmel. Kronik enfeksiyon yoktur. Vakaların >%99'unda tam iyileşme.
-
VÖO: çocuklarda genel <%0,1, 40 yaş altı yetişkinlerde %0,3, ≥50 yaş yetişkinlerde %1,8'e yükselir.
-
Fulminan hepatit: nadir (<%0,5), önceden var olan karaciğer hastalığı olanlarda (kronik HBV veya HCV) daha sık.
-
Relaps hepatit: vakaların %3–20'si belirgin iyileşmeden 1–4 ay sonra relaps yaşar (kendini sınırlar).
-
Kolestatik hepatit: vakaların <%5'inde uzamış sarılık (>3 ay) — sekel bırakmadan düzelir.
-
Taşıyıcılık durumu yoktur. Doğal enfeksiyon sonrası ömür boyu bağışıklık.
