Genel Bakış
Sivrisinek kaynaklı viral enfeksiyon olup yüksek ateş ve şiddetli kas/eklem ağrısı ile karakterizedir. Ağır formu ölümcül olabilir.
Belirtiler
Belirtiler | Sıklık | Şiddet | Başlangıç |
|---|---|---|---|
| Artralji | 55% | Orta | Erken dönem |
| Kemik ağrısı | 45% | Orta | Erken dönem |
| Yorgunluk | 70% | Hafif | Erken dönem |
| Yüksek ateş | 97% | Ağır | Erken dönem |
| İştahsızlık | 55% | Hafif | Erken dönem |
| Miyalji | 85% | Orta | Erken dönem |
| Bulantı | 60% | Hafif | Erken dönem |
| Retro-orbital ağrı | 70% | Orta | Erken dönem |
| Şiddetli baş ağrısı | 90% | Orta | Erken dönem |
| Kusma | 45% | Hafif | Erken dönem |
| Karın ağrısı | 40% | Hafif | Erken dönem |
| Boğaz ağrısı | 35% | Hafif | Erken dönem |
| Makülopapüler döküntü | 50% | Hafif | Doruk dönem |
| Diş eti kanaması | 15% | Ağır | Doruk dönem |
| Morarma | 10% | Hafif | Doruk dönem |
| Hemoraji | 10% | Kritik | Doruk dönem |
| Hepatomegali | 15% | Orta | Doruk dönem |
| Hipotansiyon | 8% | Kritik | Doruk dönem |
| Peteşi | 20% | Ağır | Doruk dönem |
| Taşikardi | 12% | Ağır | Doruk dönem |
| Bilinç değişikliği | 5% | Orta | Doruk dönem |
| Ödem | 8% | Orta | Doruk dönem |
| Kaşıntı | 60% | Hafif | Geç dönem |
| Şişmiş lenf düğümleri | 30% | Hafif | Her dönem |
Bulaşma
Genel Bakış
Deng humması, tropikal ve subtropikal bölgelerde görülen, sivrisineklerle bulaşan viral bir hastalıktır. Şiddetli grip benzeri belirtilere ve bazı durumlarda yaşamı tehdit eden komplikasyonlara neden olabilir.
Genel Bakış
Dang humması, 4 farklı serotipe sahip Dang virüsünün (DENV-1 ila DENV-4) neden olduğu, Aedes aegypti ve Aedes albopictus sivrisinekleri tarafından bulaştırılan akut bir viral enfeksiyondur. Farklı serotiplerle ikinci enfeksiyon, antikor bağımlı güçlenme (ADE) mekanizmasıyla ağır dang hummasına (dengue hemorajik ateş/dengue şok sendromu) yol açabilir.
Türkiye'de dang humması endemik değildir; ancak Aedes albopictus (Asya kaplan sivrisineği) Akdeniz kıyılarında tespit edilmiştir ve iklim değişikliği ile yayılım alanı genişlemektedir. İthal vakalar görülebilir — özellikle Güneydoğu Asya, Güney Asya ve Latin Amerika'dan dönen yolcularda. DSÖ verilerine göre dünya genelinde yılda ~390 milyon dang enfeksiyonu meydana gelmektedir.
Bildirimi zorunlu bir hastalıktır.
Acil Belirtiler
Acil durum belirtileri (özellikle ateş düşerken!):
-
Şiddetli karın ağrısı
-
Sürekli kusma (oral sıvı alamama)
-
Kanama bulguları: Diş eti kanaması, burun kanaması, hematüri, melena
-
Soğuk, nemli ekstremiteler + hızlı nabız (şok)
-
Huzursuzluk veya letarji
-
Ateşin düştüğü dönemde kötüleşme (KRİTİK DÖNEM)
Derhal 112'yi arayın — yoğun bakım gerekebilir.
Ayrıntılı Belirtiler
En yaygın belirti ve semptomlar
Kuluçka süresi: 4–10 gün
Klasik dang humması:
-
Ani yükselen ateş (40°C)
-
Şiddetli baş ağrısı — özellikle retroorbital (göz arkası)
-
Şiddetli miyalji ve artralji ("kemik kırıcı ateş")
-
Bulantı, kusma, iştahsızlık
-
Makülopapüler döküntü (genellikle ateşin 3–4. günü)
-
Lökopeni, trombositopeni
Ağır dang humması (kritik dönem — ateş düşerken!):
-
Plazma sızıntısı: Plevral efüzyon, asit
-
Hemorajik belirtiler: Peteşi, ekimoz, mukozal kanama
-
Organ tutulumu: Karaciğer (ALT/AST >1.000), ensefalit
-
Dang şok sendromu: Hipotansiyon, nabız zayıflaması, soğuk ekstremiteler
Belirtileri bilmek, hızlı müdahale için ilk adımdır.
Hastalığın Seyri
Tipik hastalık seyri:
- Kuluçka dönemi: 4–10 gün (ortalama 5–7 gün).
- Ateşli faz (2–7 gün): Ani yüksek ateş (40°C), şiddetli baş ağrısı (özellikle retroorbital), miyalji, artralji ("kemik kıran ateş"), makülopapüler döküntü. Lökopeni ve hafif trombositopeni.
- Kritik faz (ateş düşüşü civarında 24–48 saat, 3.–7. günler): En tehlikeli dönem. Plazma sızıntısı oluşabilir → plevral efüzyon, asit, hemokonsantrasyon. Yükselen hematokrit + düşen trombositler = uyarı işaretleri. Ağır deng: kanama, organ yetmezliği, şok.
- İyileşme fazı (2–3 gün): Ekstravaze olmuş sıvının geri emilimi, vital bulguların stabilizasyonu, iştah düzelmesi. Kaşıntılı konfluent döküntü ("kırmızı denizde beyaz adalar"). IV sıvılar azaltılmazsa sıvı yüklenmesi riski.
Uyarı işaretleri (ağır denge geçiş): inatçı kusma, karın ağrısı, mukozal kanama, letarji, >2 cm hepatomegali, düşen trombositlerle birlikte yükselen hematokrit.
Tanı
Bu hastalık nasıl teşhis edilir
Laboratuvar:
-
NS1 antijeni (ELISA): İlk 5 gün — erken tanı
-
Dang IgM/IgG (ELISA): 5. günden itibaren — serokonversiyon
-
RT-PCR: Serotip tayini, viremik dönemde (ilk 5 gün)
-
Tam kan sayımı: Lökopeni + trombositopeni + hematokrit artışı (plazma sızıntısı göstergesi)
-
Turniket testi: Kapiller frajilite değerlendirmesi
Bildirim: İthal vakaların bildirimi önemlidir — HSGM sürveyans.
Tedavi
Mevcut tedavi yöntemleri
Tedavi — destek tedavisi:
-
Ağızdan veya IV sıvı replasmanı — dehidratasyon önlenmesi
-
YASAK: Aspirin ve NSAİİ (kanama riskini artırır) — yalnızca parasetamol kullanılmalıdır
-
Hematokrit takibi — plazma sızıntısının izlenmesi
-
Trombosit transfüzyonu: Yalnızca aktif kanama varsa
Ağır dang humması — yoğun bakım:
-
Agresif IV sıvı replasmanı (kristaloid, gerekirse kolloid)
-
Kan ürünleri (aktif kanama)
-
Organ desteği
Kritik dönem: Ateşin düştüğü 24–48 saat EN TEHLİKELİ dönemdir — yakın takip gerekir.
Çoğu vaka erken teşhisle etkili bir şekilde tedavi edilir.
Korunma Detayları
Kendinizi nasıl korursunuz
Sivrisinek korunması — temel önlem:
-
DEET, ikaridin veya IR3535 içeren böcek kovucu (gündüz saatlerinde!)
-
Uzun kollu açık renkli giysiler
-
Sivrisinek ağı (konaklama yerlerinde)
-
Durgun su birikintilerinin ortadan kaldırılması (üreme alanları)
Aşı:
-
Qdenga (TAK-003): 2 doz (0, 3 ay) — daha önce dang geçirmiş veya geçirmemiş bireylerde kullanılabilir
-
Dengvaxia (CYD-TDV): Yalnızca daha önce dang geçirmiş bireylerde — seropozitivite doğrulaması gerekir
Türkiye'de: Endemik olmadığı için rutin aşılama önerilmez; seyahat aşısı olarak değerlendirilebilir.
Hazırlık en iyi korunmadır.
Seyahat Tavsiyeleri
Seyahat edenlere öneriler:
-
Dang endemik bölgelere (Güneydoğu Asya, Latin Amerika, Karayipler) seyahatte gündüz saatlerinde sivrisinek korunması
-
Özellikle yağmur mevsiminde risk daha yüksek
-
Ateş + seyahat öyküsü → dang düşünülmeli
-
Aspirin ve ibuprofen KULLANMAYIN — yalnızca parasetamol
-
İkinci kez dang geçirme riski olanlar: Seyahat öncesi danışmanlık
Türk turistler için yüksek riskli destinasyonlar: Tayland, Bali, Maldivler, Meksika, Brezilya, Filipinler
Ne kadar yaygın?
İstatistikler ve coğrafi veriler
Türkiye'de dang humması endemik değildir; ancak ithal vakalar bildirilmektedir. Aedes albopictus Akdeniz kıyılarında tespit edilmiştir — otoktön bulaş potansiyeli izlenmektedir. Küresel: 2023 rekor yıl — 6+ milyon bildirilen vaka. En yüksek yük: Güneydoğu Asya, Latin Amerika, Batı Pasifik. Türk turistlerin sık gittiği destinasyonlar: Tayland, Endonezya (Bali), Maldivler, Meksika — dang riski yüksek.
Risk Faktörleri
En çok risk altında olan kimler
Pik bulaşma dönemlerinde endemik bölgelere seyahat, sivrisinek aktivite saatlerinde açık hava etkinlikleri, böcek kovucu kullanılmaması.
Komplikasyon Detayları
Olası komplikasyonlar
Komplikasyonlar:
-
Dang hemorajik ateş (DHF): Plazma sızıntısı + kanama
-
Dang şok sendromu (DSS): Mortalite tedavisiz >%20, tedaviyle <%1
-
Masif kanama: GIS kanaması, intrakranial kanama
-
Karaciğer yetmezliği: ALT/AST >1.000
-
Ensefalit, miyokardit (nadir)
-
İkinci enfeksiyon riski: Farklı serotiplerle ADE — ağır seyir riski belirgin artar
Mortalite: Tedavisiz ağır dang: >%20. Uygun tedaviyle: <%1.
İyileşme ve beklentiler
Beklenen sonuçlar ve iyileşme
Klasik deng ateşi: Yeterli destekleyici bakımla VÖO <%1. 2–7 günde kendini sınırlar.
Ağır deng (deng hemorajik ateşi / deng şok sendromu):
-
Uzman yönetimiyle VÖO %2,5, uygun tedavi olmaksızın %20'ye kadar.
-
Ağır hastalık için temel risk faktörleri: farklı bir DENV serotipiyle sekonder enfeksiyon (antikora bağımlı güçlendirme, ADE), <15 yaş, beslenme durumu, kronik hastalıklar (diyabet, astım), belirli HLA tipleri.
-
Ağır dengden iyileşme genellikle tamdır, ancak nekahat uzayabilir (haftalar-aylar).
Uzun vadeli: Bir serotiple enfeksiyon o serotipe ömür boyu bağışıklık sağlar ancak diğer üç serotipe yalnızca geçici (2–3 ay) çapraz koruma sağlar. Sonraki heterotipik enfeksiyon ağır hastalık riski daha yüksektir.
