Wannan shafin yana aiwatar da ayyuka na asali kuma bai shirya don amfanin marasa lafiya ba tukuna.
Don bayani kawai — ba shawarar likita ba ne
Yaya tsananinsa?
Haɗarin mutuwa
A'a
Allurar rigakafi tana nan?
Lokacin zuwa alamomi
Ƙasashen da abin ya shafa
Annobar da ke gudana
Hadarin ga matafiya yana da kadan sai dai idan an fallasa ga kayayyakin jini ko kayan aikin likita marasa tsabta. Ka guji jarfa, huda, da hanyoyin likita a wuraren da ke da shakku game da tsafta. Babu allurar rigakafi kafin tafiya — rigakafi ya dogara ne kan guje wa fallasa ga jini.
Ciwon hanta C kwayar cuta ce da hepatitis C virus (HCV) ke haifarwa. Tana yaduwa ta hanyar jini kuma tana iya lalata hanta cikin shekaru.
Viral infection causing liver inflammation, primarily spread through blood contact.
Ciwon hanta na C (Hepatitis C) kwayar cutar HCV ce ke haddasa shi. Yana yaduwa ta hanyar jini (allurar da ba su da tsafta, kayan aski na gargajiya, kayan aikin likita marasa tsafta). Kashi ~70–80% suna samun cuta ta dindindin. A Najeriya, an kiyasta yaduwar cutar a kashi ~2–3% na yawan jama'a — amma yawan na iya zama mafi girma a wasu yankuna. Hanyoyin yaduwa a Najeriya sun hada da: kayan aski na gargajiya (barbers), kaciya ta gargajiya, kayan aikin hakori marasa tsafta, da allurar da ba su da tsafta.
Sabon maganin (DAAs — Direct-Acting Antivirals) yana warkar da kashi fiye da 95% na masu cutar. Misali na Masar (wacce ta yi yakin kawar da HCV na kasa) yana ba da bege. Babu allurar rigakafi. Cuta ce da dole a bayar da rahotonta.
Yellowing (jaundice). Kumburin ciki (ascites). Amai na jini (zubar da jini daga duwatsen oesophagus). Ruduwar kwakwalwa (hepatic encephalopathy).
Alamomi da alamu mafi yawa
Mai tsanani: yawancin ba su nuna alamun cuta ba. Na dindindin (ba tare da alamun cuta ba tsawon shekaru da yawa): gajiya ta dindindin. Taurin hanta (cirrhosis): kumburin ciki (ascites), ruduwar kwakwalwa (encephalopathy), duwatsen oesophagus masu zubar da jini. Matsaloli a wajen hanta: cryoglobulinemia, lymphoma.
Sanin alamomi shine mataki na farko don amsa cikin sauri.
Yadda ake gano wannan cutar
Anti-HCV antibodies (gwajin farko). HCV-RNA (PCR — don tabbatar da cuta mai aiki). Gwajin genotype (don zabar magani). FibroScan/liver biopsy (don sanin matakin lalacewar hanta). A Najeriya: buƙatar kara gwaje-gwaje a matakin farko na lafiya.
Hanyoyin magani da ake da su
DAAs (juyin juya halin magani): Sofosbuvir/Velpatasvir (Epclusa) mako 12 — yana magance duk genotypes. Kashi na waraka >95%. A Najeriya: farashin DAAs yana raguwa amma har yanzu ba su samuwa ga kowa ba. Shirin kawar da Hepatitis na Najeriya yana aiki don kara samuwar magani. Ana ba da magani ga kowa ba tare da la'akari da matakin lalacewar hanta ba.
Yawancin lokuta ana magance su yadda ya kamata tare da gano cutar da wuri.
Yadda za ka kare kanka
Babu allurar rigakafi. Rage hadari: guji raba kayan aski, guji kayan aski na gargajiya da ba su da tsafta, tsaftar kayan aikin likita. Gwajin masu ba da jini. A Najeriya: wayar da kai game da hatsarin kayan aski na gargajiya (barbers) da kayan aikin kaciya na gargajiya yana da matukar muhimmanci. Gwajin duk wanda ya kai shekara ≥18 aƙalla sau daya.
Shirye-shirye shine mafi kyawun kariya.
Masu tafiya zuwa Najeriya: a guji kayan aski na gargajiya, a guji ayyukan likita a wuraren da ba a tabbatar da tsafta ba. A ɗauki kayan aski na kai.
Ƙididdiga da bayanan yanki
Najeriya: an kiyasta kashi ~2–3% na masu cutar ta dindindin. Wasu bincike sun nuna mafi girma a yankunan karkara. Hanyoyin yaduwa na musamman a Najeriya: kayan aski na gargajiya (barbers), kaciya ta gargajiya, kayan aikin hakori marasa tsafta. Misali na Masar: ta rage yaduwa daga ~14% zuwa <5% ta hanyar gwajin miliyoyin mutane da ba da magani — abin koyi ga Najeriya.
Rikitarwa da za ta iya faruwa
Taurin hanta (cirrhosis): bayan shekaru 20–30. Ciwon daji na hanta (hepatocellular carcinoma). Gazawar hanta. Zubar da jini daga duwatsen oesophagus. A Najeriya, yawancin mutane ba su san suna da cutar ba har sai lalacewar hanta ta yi yawa.
Abun ciki a wannan shafin don bayani da ilimi ne kawai. Ba ya zama shawarar likita, gano cuta, ko shawarwarin magani ba. Idan kuna da damuwar lafiya, tuntuɓi ƙwararren ma’aikacin lafiya. Medova ba mai ba da sabis na likitanci ba ne.
Cikakkun sharuɗɗan amfaniRecent epidemiological data from the World Health Organization Global Health Observatory.
Source: WHO GHO OData ↗
And 11 more records
Source: WHO GHO OData ↗
This data is provided for informational purposes. Please consult official WHO sources for the most current information.
View WHO data source →Kun san allurar rigakafin da kuke bukata? Da kyau. Ba ku sani ba? Ku gaya mana inda kuke tafiya — za mu nemo allurar da ta dace da asibiti. Kyauta, ba tare da wani hakki ba.