Leiszmanioza

VL: Inkubacja 2–6 mies. (zakres: 10 dni–lata). Podstępny początek z gorączką i utratą wagi. Postępująca: utrzymująca się gorączka, narastająca hepatosplenomegalia, pancytopenia. Zaawansowana: wyniszczenie, obrzęki, krwotoki. Terminalna (nieleczona): zgon z zakażeń wtórnych w 1–2 lata. PKDL: 6 mies.–lata po leczeniu.

CL: Inkubacja 2–8 tygodni. Grudka → guzek → owrzodzenie (2–6 tygodni). Utrzymujące się owrzodzenie. Samoistne gojenie 6–18 mies. z atroficzną blizną.

MCL: Latencja miesiące–lata (dekady) po zagojeniu CL. Niedrożność nosa, krosty, epistaksja → postępująca destrukcja przegrody, podniebienia, gardła.

Diagnostyka zależy od postaci klinicznej:

• CL: Rozmaz z nacięcia skóry lub biopsja barwiona Giemsą na amastigoty

• PCR z próbki tkankowej (najczulsza)

• hodowla na podłożu NNN

• VL: Aspirat śledziony (złoty standard, czułość >95%, ale ryzyko krwawienia)

• aspirat szpiku kostnego (bezpieczniejszy, czułość ~70%)

• szybki test immunochromatograficzny rK39 (czułość >90% w Afryce Wschodniej/Azji Południowej — zalecany przez WHO)

• test aglutynacji bezpośredniej (DAT)

• MCL: Biopsja zmiany śluzówkowej

• PCR

• serologia (może być dodatnia)

• Wyniki wspomagające: Pancytopenia, hipergammaglobulinemia (poliklonalna IgG), hipoalbuminemia, podwyższone markery zapalne

• Test skórny leiszmaninowy (test Czarnogóry): Dodatni w CL (wskazuje na odporność komórkową)

• ujemny w aktywnej VL

Ryzyko dla podróżnych:

• CL: Ryzyko dla podróżnych spędzających czas na zewnątrz w endemicznych rejonach wiejskich/podmiejskich, zwłaszcza personel wojskowy, ekoturyści, pracownicy pomocy humanitarnej. Bliski Wschód, Azja Środkowa i Ameryka Południowa/Środkowa to punkty ryzyka

• VL: Niskie ryzyko dla większości turystów; wyższe dla długoterminowych podróżnych, migrantów, pracowników pomocy w Afryce Wschodniej, Azji Południowej (Bihar, Bangladesz)

• Przed podróżą: Używać repelentów, spać pod moskitierami o drobnych oczkach nasączonymi insektycydem, minimalizować ekspozycję na zewnątrz o zmierzchu/świcie

• Po podróży: Każde niegojące się owrzodzenie skóry po podróży do rejonu endemicznego powinno być ocenione pod kątem CL; przedłużająca się gorączka ze splenomegalią wymaga diagnostyki VL

• Inkubacja może być bardzo długa: CL tygodnie-miesiące, VL miesiące-lata — poinformuj lekarza o pełnej historii podróży

Leiszmanioza jest endemiczna w 98 krajach na 5 kontynentach. WHO szacuje 700 000–1 mln nowych przypadków CL rocznie i 50 000–90 000 nowych przypadków VL. Dla CL: 10 krajów odpowiada za >85% przypadków — Afganistan, Algieria, Brazylia, Kolumbia, Iran, Irak, Libia, Pakistan, Syria i Tunezja. Dla VL: >90% przypadków w 7 krajach — Brazylia, Etiopia, Indie, Kenia, Somalia, Sudan Południowy i Sudan. Afryka Wschodnia ponosi 45% globalnego obciążenia VL. Konflikty, przesiedlenia i zmiany klimatu rozszerzają strefy transmisji. Zapadalność na VL zmniejszyła się o 77% od 2012 r. w Azji Południowej dzięki inicjatywie eliminacji WHO.

VL nieleczona: CFR >95% w 1–2 lata. VL leczona: Wyleczalność 90–98% (liposomalna amfoterycyna B). Nawroty: 1–5% (immunokompetentni), 20–60% (HIV). PKDL: 5–10% (Azja Pd.), do 50% (Sudan).

CL: Samoistne gojenie 6–12 miesięcy, ale trwałe blizny. Ryzyko MCL: 5–15% (L. braziliensis). DCL: nie goi się samoistnie, bardzo trudna do leczenia.

MCL: Bez leczenia: postępująca, nieodwracalna destrukcja. Z leczeniem: wyleczalność 70–90%, nawroty częste. Znacząca chorobowość psychologiczna i stygmatyzacja.

Wczesna diagnostyka i leczenie = doskonałe wyniki. Największy determinant złego rokowania: opóźnione rozpoznanie.