Przegląd
Zakażenie układu oddechowego wywoływane przez wirus RSV. Główne zagrożenie dla niemowląt i osób starszych. Nowe szczepionki i przeciwciała monoklonalne.
Przegląd
RSV (wirus syncytialny dróg oddechowych) jest powszechnym wirusem oddechowym i główną przyczyną zapalenia oskrzelików oraz zapalenia płuc u niemowląt poniżej 1. roku życia. Powoduje również poważne choroby układu oddechowego u starszych dorosłych. Dostępne są nowe szczepionki oraz profilaktyka przeciwciałami monoklonalnymi.
Przegląd
RSV infekuje niemal wszystkie dzieci do 2. roku życia. Większość przypadków to łagodne infekcje górnych dróg oddechowych, ale wirus może wywołać ciężką chorobę dolnych dróg oddechowych — szczególnie u wcześniaków, małych dzieci z chorobami współistniejącymi oraz dorosłych powyżej 60. roku życia.
RSV wykazuje sezonowe szczyty jesienią i zimą w klimacie umiarkowanym. Od 2023 roku dostępne są nowe narzędzia profilaktyczne: szczepionki dla starszych dorosłych i kobiet w ciąży oraz przeciwciało monoklonalne (nirsewimab) do ochrony niemowląt. RSV jest najczęstszą przyczyną hospitalizacji niemowląt poniżej 1. roku życia.
Objawy alarmowe
-
szybkie lub utrudnione oddychanie u niemowląt z widocznymi wciąganiami klatki piersiowej
-
rozszerzanie skrzydełek nosa przy każdym oddechu
-
sinawe zabarwienie warg, paznokci lub skóry (sinica)
-
epizody bezdechu (przerwy w oddychaniu) u młodych niemowląt
-
niezdolność do karmienia lub znaczne zmniejszenie liczby mokrych pieluch (odwodnienie)
-
letarg lub niezwykła drażliwość
Szczegółowe objawy
Najczęstsze znaki rozpoznawcze
Łagodne zakażenie: Katar, kaszel, niska gorączka, podobne do zwykłego przeziębienia. Większość przypadków u zdrowych starszych dzieci i dorosłych przebiega w ten sposób.
Ciężkie zakażenie (niemowlęta): Zapalenie oskrzelików z świszczącym oddechem, szybkie lub utrudnione oddychanie, wciąganie międzyżebrzy (skóra wciąga się między żebrami), sinawe zabarwienie skóry, słabe karmienie i bezdech (przerwy w oddychaniu) u bardzo młodych niemowląt.
Starsi dorośli: Kaszel, gorączka, świszczący oddech, zapalenie płuc. Może pogarszać istniejące choroby serca lub płuc.
Znajomość objawów to pierwszy krok do szybkiej reakcji.
Przebieg choroby
Okres inkubacji wynosi 2–8 dni. Najpierw pojawiają się objawy z górnych dróg oddechowych, trwające 1–3 dni. Szczyt choroby przypada na dni 3–5. Większość niepowikłanych przypadków wraca do zdrowia w ciągu 1–2 tygodni. Kaszel może utrzymywać się przez 2–4 tygodnie po ostrej chorobie. Wydalanie wirusa trwa zwykle 3–8 dni, ale może być przedłużone u osób z obniżoną odpornością.
Diagnostyka
Jak rozpoznawana jest choroba
Szybkie testy antygenowe z wymazów z nosa są szeroko dostępne. Testy molekularne (RT-PCR) oferują wyższą czułość. Diagnoza kliniczna jest często wystarczająca podczas typowych sezonowych epidemii, gdy niemowlę prezentuje charakterystyczne zapalenie oskrzelików. Zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej może wykazać rozdęcie i rozproszone nacieki w przypadku zapalenia płuc.
Leczenie
Dostępne metody leczenia
Leczenie jest głównie objawowe. Dla niemowląt: dodatkowy tlen, odsysanie nosa w celu udrożnienia dróg oddechowych, płyny dożylne w przypadku niedostatecznego karmienia oraz wentylacja mechaniczna w ciężkich przypadkach. Żaden konkretny lek przeciwwirusowy nie jest zatwierdzony do rutynowego leczenia RSV. Dla dorosłych: leczenie wspomagające z bronchodilatatorami i tlenem w razie potrzeby. Należy zgłosić się do lekarza, jeśli oddychanie staje się utrudnione lub karmienie u niemowląt znacznie spada.
Większość przypadków jest skutecznie leczona przy wczesnym rozpoznaniu.
Szczegóły profilaktyki
Jak się chronić
-
częste mycie rąk i unikanie bliskiego kontaktu z chorymi
-
nirsewimab (Beyfortus) — przeciwciało monoklonalne zalecane dla wszystkich niemowląt wchodzących w swój pierwszy sezon RSV
-
szczepionki przeciw RSV: Arexvy (GSK) i Abrysvo (Pfizer), zatwierdzone dla dorosłych w wieku 60 lat i starszych
-
szczepienie matczyne przeciw RSV (Abrysvo) w ciąży w celu ochrony noworodków poprzez przekazane przeciwciała
-
trzymać niemowlęta z grupy wysokiego ryzyka z dala od tłumów w szczycie sezonu RSV
Przygotowanie to najlepsza ochrona.
Porady podróżne
-
RSV nie jest zagrożeniem specyficznym dla podróży, ale świadomość w okresach szczytów sezonowych jest ważna
-
częste mycie rąk i unikanie bliskiego kontaktu z chorymi
-
wcześniaki i dorośli z grupy wysokiego ryzyka podróżujący w sezonie RSV powinni omówić opcje profilaktyczne ze swoim lekarzem
-
nosić ze sobą środek do dezynfekcji rąk i unikać zatłoczonych zamkniętych przestrzeni podczas podróży z niemowlętami z grupy ryzyka
Jak często występuje?
Statystyki i dane geograficzne
RSV jest globalnym patogenem wywołującym powszechne infekcje u dzieci. W klimacie umiarkowanym epidemie sezonowe występują od października do marca (półkula północna). Na całym świecie RSV powoduje rocznie około 33 milionów infekcji dolnych dróg oddechowych i 100 000–200 000 zgonów u dzieci poniżej 5. roku życia, przy czym zdecydowana większość zgonów ma miejsce w krajach o niskich dochodach z ograniczonym dostępem do opieki wspomagającej.
Czynniki ryzyka
Kto jest najbardziej narażony
-
wiek poniżej 6 miesięcy (najwyższe ryzyko ciężkiej choroby)
-
porod przedwczesny (szczególnie przed 29. tygodniem)
-
przewlekła choroba płuc wcześniaków
-
wrodzona wada serca
-
niedobory odporności
-
wiek powyżej 60 lat
-
życie w placówkach zbiorowego zamieszkania (domy opieki)
-
uczęszczanie do żłobka zwiększa narażenie u małych dzieci
Szczegóły powikłań
Możliwe powikłania
Zapalenie oskrzelików i wirusowe zapalenie płuc są najczęstszymi ciężkimi powikłaniami. Niewydolność oddechowa może wymagać wentylacji mechanicznej w ciężkich przypadkach. Nawracające epizody świszczącego oddechu mogą występować w latach po ciężkiej infekcji RSV w niemowlęctwie. Inne powikłania obejmują zapalenie ucha środkowego, wtórną infekcję bakteryjną, bezdech u bardzo młodych niemowląt i rzadko zapalenie mięśnia sercowego.
Rokowanie — czego się spodziewać
Rokowanie i powrót do zdrowia
Większość zdrowych dzieci w pełni wraca do zdrowia w ciągu 1–2 tygodni. Około 2–3% niemowląt wymaga hospitalizacji. Śmiertelność wynosi poniżej 0,5% w krajach rozwiniętych z dostępem do opieki wspomagającej, ale jest wyższa u wcześniaków i osób z chorobami współistniejącymi. U hospitalizowanych starszych dorosłych śmiertelność sięga 6–8%. Długoterminowe wyniki są na ogół dobre przy odpowiedniej opiece.