KKK (Kızamık, Kabakulak, Kızamıkçık)

GBP kapsamında rutin aşılama: 12. ayda birinci doz, 6 yaşta (ilkokul 1. sınıf) ikinci doz.

Yakalama aşılaması: 1970 öncesi doğan (doğal bağışıklık muhtemel) hariç, aşılanmamış veya tek doz almış tüm yetişkinlere ikinci doz önerilir. Özellikle sağlık çalışanları, eğitim çalışanları, askerler.

Seyahat endikasyonu: Kızamık salgını olan bölgelere seyahat edeceklere. Avrupa'da bile kızamık salgınları devam etmektedir.

Kadınlar: Doğurganlık çağındaki kadınlarda kızamıkçık bağışıklığı konjenital rubella sendromunu önlemek için kritiktir. Gebelik öncesi seroloji ve gerekirse aşılama önerilir.

Salgın yönetimi: Salgın dönemlerinde 6. aydan itibaren uygulanabilir (ekstra doz; rutin program değişmez).

HIV pozitif bireyler: CD4 ≥200/mm³ olan asemptomatik HIV pozitif bireyler aşılanabilir.

Mutlak kontrendikasyonlar:

• Önceki doza veya bileşene (neomisin, jelatin) karşı ciddi alerjik reaksiyon

• Gebelik (canlı aşı; aşılamadan sonra 4 hafta gebelik planlanmamalıdır)

• Ciddi immün yetmezlik (CD4 <200/mm³ HIV, kemoterapi, yüksek doz steroid)

• Aktif, tedavi edilmemiş tüberküloz

Göreceli kontrendikasyonlar:

• Son 3-11 ay içinde kan ürünü veya immünoglobülin alan hastalar (ürüne göre bekleme süresi değişir)

• Trombositopeni veya trombositopenik purpura öyküsü

• Orta veya ağır akut hastalık

Kontrendike olmayan durumlar:

• Yumurta alerjisi: KKK aşısı güvenle uygulanabilir (aşı tavuk fibroblast hücresinde üretilir, yumurta proteini ihmal edilebilir düzeydedir)

• Emzirme: Güvenlidir

• HIV (CD4 ≥200/mm³): Uygulanabilir

• Aile bireylerinde immün yetmezlik

Yaygın (aşılamadan 5-12 gün sonra): Ateş (%5-15, 39,4 °C üzerine %5). Hafif kızamık benzeri döküntü (%5). Enjeksiyon yerinde ağrı. Lenfadenopati.

Yaygın olmayan: Parotid bezde şişlik (kabakulak bileşeni, %1-2). Artralji ve geçici artrit (kızamıkçık bileşeni; yetişkin kadınlarda %25'e kadar). Trombositopeni (1/25.000 doz, genellikle geçici).

Nadir: Febril konvülziyon (1/3.000 doz). İdiyopatik trombositopenik purpura (ITP).

Çok nadir: Ensefalit/ensefalopati (1/milyon doz). Anafilaksi. Aseptik menenjit (bazı kabakulak suşlarıyla daha sık; Jeryl Lynn suşunda çok nadir).

Otizm iddiası: KKK aşısı ile otizm arasında nedensel ilişki YOKTUR. Wakefield'ın 1998 makalesi geri çekilmiş olup bilimsel sahtekârlık olarak tescillenmiştir. Milyonlarca çocuğu kapsayan çok sayıda büyük epidemiyolojik çalışma bu ilişkiyi kesin olarak reddetmiştir.

GBP programı: 1. doz: 12. ay SC/İM. 2. doz: 6 yaş (ilkokul 1. sınıf) SC/İM.

Yetişkin programı: Aşılanmamışlara 2 doz (0 ve ≥4 hafta arayla). Tek doz almışlara 1 doz.

Doz: 0,5 mL subkutan veya intramusküler. Deltoid bölge veya uyluk.

Salgın dozu: 6-11 ay arası bebeklere ekstra doz (rutin programı değiştirmez).

Sulandırma: Liyofilize aşı çözücüsüyle sulandırılır. Sulandırıldıktan sonra 8 saat içinde (oda sıcaklığında) veya hemen kullanılmalıdır.

Saklama: +2…+8 °C. Işıktan korunmalıdır. Dondurulmamalıdır.

Kızamık: Tek doz sonrası %93-95, iki doz sonrası %97-99 etkinlik. Serokonversiyon %95-98 (tek doz). Koruma muhtemelen ömür boyu.

Kızamıkçık: Tek doz sonrası %95-100 serokonversiyon. Koruma ömür boyu. Konjenital rubella sendromu önlenmesinde son derece etkili.

Kabakulak: Tek doz sonrası %78-88, iki doz sonrası %88-95 etkinlik. Koruma süresi kızamık ve kızamıkçığa göre daha kısa; immünite zamanla azalabilir.

Eliminasyon hedefi: DSÖ Avrupa Bölgesi'nin kızamık ve kızamıkçık eliminasyon hedefi devam etmektedir. Türkiye, ≥%95 iki doz KKK aşılama oranı ile bu hedefe ulaşmayı planlamaktadır.

Diğer canlı aşılar: Aynı gün farklı bölgelere uygulanabilir. Aynı gün uygulanmadığında en az 4 hafta ara verilmelidir. BCG, suçiçeği, sarı humma aşılarıyla eş zamanlı uygulanabilir.

İnaktive aşılar: Herhangi bir zamanda uygulanabilir.

İmmünoglobülinler ve kan ürünleri: IG veya kan ürünü uygulamasından sonra KKK aşısı için ürüne göre 3-11 ay bekleme gereklidir. KKK'dan sonra IG için 2 hafta beklenmelidir.

TST/IGRA: KKK aşısı TST (PPD) yanıtını geçici olarak baskılayabilir. TST aşıyla aynı gün veya aşıdan 4-6 hafta sonra yapılmalıdır.

Pregnancy: CONTRAINDICATED — live vaccine.

MMR vaccine is a live attenuated vaccine and is contraindicated during pregnancy.

• Women should avoid conception for 4 weeks after MMR vaccination.

• Inadvertent vaccination during pregnancy is NOT an indication for termination — no cases of congenital rubella syndrome have been reported following inadvertent vaccination of pregnant women (CDC, WHO).

• Pre-conception: check rubella immunity (anti-rubella IgG) and vaccinate non-immune women before pregnancy.

• Post-partum: vaccinate rubella-seronegative women before hospital discharge.

Breastfeeding: Safe.

MMR vaccine is safe during breastfeeding. Rubella vaccine virus may be excreted in breast milk and transmitted to the infant, but this does not cause disease and is not a reason to defer vaccination. CDC and WHO recommend post-partum MMR for susceptible breastfeeding mothers.

Pediatric use:

• Routine schedule: Dose 1 at 12–15 months, Dose 2 at 4–6 years.

• Minimum age: 6 months (for international travel to measles-endemic areas — counts as dose 0; repeat standard 2-dose series from 12 months).

• HIV-positive children with CD4 ≥15% should receive MMR (recommendation from WHO and ACIP).

• Available as MMR (M-M-R II, Priorix) or MMRV (ProQuad — includes varicella; approved from 12 months to 12 years).

• MMRV at dose 1: slightly increased risk of febrile seizures (1 extra per 2,300–2,600 doses) compared to separate MMR + V.

Geriatric use:

• Adults born before 1957 are generally considered immune to measles and mumps (through natural infection).

• However, serological testing may be warranted for healthcare workers or travelers regardless of birth year.

• No upper age limit for MMR vaccination in susceptible adults.

• Immune response is adequate in healthy elderly adults. Live vaccine caution applies to severely immunocompromised elderly.

Gebelik planlaması: Aşılamadan sonra en az 4 hafta (bazı kaynaklar 3 ay) gebelik planlanmamalıdır. Ancak kazara gebelikte aşılama, gebeliğin sonlandırılması endikasyonu DEĞİLDİR.

Trombositopeni öyküsü: Birinci doz sonrası trombositopeni gelişen bireylerde ikinci doz risk/yarar değerlendirmesiyle verilir.

Aşı tereddüdü: Türkiye'de aşı kararsızlığı özellikle büyükşehirlerde artmaktadır. Sağlık çalışanlarının aşı güvenliği hakkında doğru bilgilendirme yapması kritiktir.

Göçmen popülasyonlar: Suriyeli ve diğer mülteci çocuklarda KKK aşılama oranları düşük olabilir; yakalama aşılaması önemlidir.

Salgın müdahalesi: Salgın durumunda 6. aydan itibaren uygulanabilir. 6-11. ayda uygulanan doz ekstra doz olarak sayılır; 12. ayda rutin birinci doz yapılır.