Chanjo ya mpox (MVA-BN, jina la kibiashara Jynneos/Imvanex/Imvamune, Bavarian Nordic) ni chanjo hai isiyojirudia (non-replicating) inayotokana na Modified Vaccinia Ankara virus. Chanjo hii iliyoidhinishwa awali kwa ndui (smallpox) imethibitishwa pia kutoa kinga dhidi ya mpox (zamani monkeypox). Mpox ni ugonjwa wa virusi unaosababishwa na Monkeypox virus (MPXV), wa jenasi Orthopoxvirus. Kuna clade mbili: Clade I (ya Afrika ya Kati — hatari zaidi) na Clade II (ya Afrika Magharibi — ndio iliyosaba
Chanjo ya mpox (MVA-BN, jina la kibiashara Jynneos/Imvanex/Imvamune, Bavarian Nordic) ni chanjo hai isiyojirudia (non-replicating) inayotokana na Modified Vaccinia Ankara virus. Chanjo hii iliyoidhinishwa awali kwa ndui (smallpox) imethibitishwa pia kutoa kinga dhidi ya mpox (zamani monkeypox).
Mpox ni ugonjwa wa virusi unaosababishwa na Monkeypox virus (MPXV), wa jenasi Orthopoxvirus. Kuna clade mbili: Clade I (ya Afrika ya Kati — hatari zaidi) na Clade II (ya Afrika Magharibi — ndio iliyosababisha mlipuko wa kimataifa 2022). Clade Ib mpya (2023-2024) imeenea katika DRC na nchi jirani za Afrika Mashariki.
Afrika Mashariki imeathiriwa moja kwa moja na milipuko ya Clade Ib — Burundi, Uganda, Rwanda, na Kenya zimeripoti visa. WHO ilitangaza mpox kuwa Dharura ya Afya ya Umma ya Wasiwasi wa Kimataifa (PHEIC) mara mbili (2022 na 2024).
Changamoto kuu katika Afrika ni upatikanaji wa chanjo — uzalishaji ni mdogo na chanjo nyingi zimekwenda nchi za Magharibi. WHO AFRO na Africa CDC zinafanya kazi kupata chanjo kwa nchi za Afrika zinazoathiriwa.
Vikundi vyenye hatari kubwa:
Wahudumu wa afya wanaoshughulikia wagonjwa wa mpox
Watu walio na mguso wa karibu na wagonjwa waliothibitishwa (PEP — ndani ya siku 4-14)
Wanaume wanaofanya ngono na wanaume (MSM) — katika muktadha wa mlipuko wa Clade II
Wafanyakazi wa maabara wanaoshughulikia orthopoxvirus
Katika Afrika Mashariki (Clade Ib):
Wahudumu wa afya katika maeneo ya milipuko
Watu walio na mguso wa moja kwa moja na wagonjwa
Watoto — Clade I inaathiri watoto pia
Wasafiri:
Wasafiri wanaokwenda maeneo yenye milipuko hai ya mpox (DRC, nchi jirani)
WHO haipendekezi chanjo kwa wasafiri wote — tu wale wenye hatari kubwa
Jynneos/MVA-BN:
Si kizuizi (faida ya MVA-BN):
VVU/UKIMWI — MVA-BN ni chanjo isiyojirudia, salama kwa watu wenye upungufu wa kinga
Ujauzito — data finyu lakini MVA-BN haina uwezo wa kujirudia — tathmini hatari/faida
Eczema/atopic dermatitis — MVA-BN ni salama (tofauti na ACAM2000 ambayo ni kizuizi)
Athari za kawaida:
Maumivu kwenye sehemu ya sindano — 75-85%
Uwekundu na uvimbe — 40-60%
Ugumu kwenye sehemu ya sindano — 30-50%
Uchovu — 25-35%
Maumivu ya kichwa — 15-25%
Maumivu ya misuli — 15-25%
Homa nyepesi — 5-10%
Athari za kawaida kwa njia ya intradermal:
Athari za eneo ni za kawaida zaidi na za muda mrefu zaidi kuliko njia ya intramuscular
Rangi nyeusi ya ngozi kwenye sehemu ya sindano — inaweza kudumu wiki kadhaa
Athari nadra:
Myocarditis — nadra sana (MVA-BN ina hatari ndogo zaidi kuliko ACAM2000)
Anafylaksia — nadra sana
Ratiba ya kawaida (intramuscular):
Ratiba ya kipimo kidogo (intradermal):
Dozi 2 za 0.1 ml kwa sindano ya intradermal: siku ya 0 na siku ya 28
Inaruhusu chanjo mara 5 zaidi kwa kila vial — muhimu wakati wa uhaba
PEP (baada ya mguso):
Dozi 1 ndani ya siku 4 — kinga bora
Dozi ya 2 siku ya 28 ikiwa hatari inaendelea
Upatikanaji:
Haipatikani kwa urahisi katika kliniki za kawaida za Afrika Mashariki
Inapatikana kupitia programu za WHO/Africa CDC wakati wa milipuko
Bei: ~USD 100-200 kwa dozi katika masoko ya Magharibi
Ufanisi dhidi ya mpox:
Ufanisi wa ~76% baada ya dozi 1 na ~85% baada ya dozi 2 (data ya mazingira halisi kutoka mlipuko wa 2022)
Kinga ya kliniki katika majaribio ya awali: ~95% (ndui ya kale, extrapolation)
Ufanisi wa PEP:
Data kutoka milipuko ya 2022 (Clade II):
Watu waliopewa dozi 2: kupungua kwa 86% kwa hatari ya mpox ikilinganishwa na wasio na chanjo
Njia ya intradermal: ufanisi sawa na intramuscular
Changamoto ya Clade I:
Data ya ufanisi dhidi ya Clade I (hatari zaidi) ni finyu
Tafiti zinaendelea katika DRC na nchi za Afrika Mashariki
Clade I ina kiwango cha vifo cha 5-10% (dhidi ya <0.1% kwa Clade II) — chanjo ni muhimu zaidi
Chanjo nyingine:
Data ni finyu — WHO inapendekeza kutenganisha na chanjo nyingine kwa ≥wiki 4 ikiwa inawezekana
Katika hali za dharura: inaweza kutolewa bila kuzingatia muda wa chanjo nyingine
Dawa:
Dawa za kupunguza kinga: MVA-BN ni salama (isiyojirudia) lakini mwitikio wa kinga unaweza kupungua
Tecovirimat (TPOXX — dawa ya mpox): hakuna data ya mwingiliano na chanjo
Pregnancy: JYNNEOS® (MVA-BN, non-replicating live vaccinia) has limited data in pregnant women. Animal studies showed no evidence of teratogenicity. During the 2022 mpox outbreak, the CDC recommended offering JYNNEOS® to pregnant persons with known mpox exposure, as mpox during pregnancy is associated with miscarriage, stillbirth, preterm delivery, and congenital mpox. The non-replicating nature of MVA-BN reduces theoretical risk compared to replication-competent smallpox vaccines. Individual risk–benefit assessment is recommended.
Breastfeeding: JYNNEOS® (MVA-BN, non-replicating live vaccinia) has limited data in lactating women. As a non-replicating vaccine, the risk of vaccine virus transmission through breast milk is theoretically lower than with replication-competent smallpox vaccines. During mpox outbreaks, vaccination may be considered for breastfeeding women with exposure, weighing the risk of mpox disease against the uncertain risk to the infant. Consult with a healthcare provider for individual risk assessment.
Pediatric use: JYNNEOS® is approved for adults ≥18 years in the US, though it has been used off-label in children during mpox outbreaks under emergency use authorization. In pediatric use during outbreaks, dosing follows adult dosing (0.5 mL subcutaneous, 2 doses 28 days apart). Children may be at risk of mpox through household contact with infected persons. ACAM2000® (replication-competent smallpox vaccine) has significant pediatric risks including progressive vaccinia and myocarditis and should only be used in children during emergencies.
Older adults (≥65 years): JYNNEOS® can be administered to older adults at risk of mpox exposure. Adults who received childhood smallpox vaccination (routine vaccination ended in the 1970s–1980s) may have residual cross-protective immunity against mpox, though this wanes over decades. JYNNEOS® is recommended regardless of prior smallpox vaccination for individuals at current risk. Older adults may experience more pronounced local and systemic reactions. No dose adjustment is required.
Mbinu ya kipimo kidogo (intradermal):
WHO inapendekeza kipimo cha 1/5 (0.1 ml intradermal) badala ya 0.5 ml intramuscular wakati wa uhaba wa chanjo
Ufanisi wa kinga unafanana — imetumiwa kwa mafanikio katika mlipuko wa 2022
Njia ya intradermal inahitaji mafunzo maalum
Changamoto za Afrika Mashariki:
Upatikanaji mdogo wa chanjo — Africa CDC na WHO zinafanya kazi kupata dozi
Japan na EU zimetoa dozi za msaada kwa nchi za Afrika zinazoathiriwa
Uzalishaji wa chanjo katika Afrika: BioVac (Afrika Kusini) inajaribu kuzalisha MVA-BN kwa leseni
PEP (post-exposure):
Chanjo inapaswa kutolewa ndani ya siku 4 baada ya mguso kwa kinga bora
Bado inafaidisha hadi siku 14 baada ya mguso
| Kipimo | Chapa | Siku tangu iliyotangulia | Kipindi cha umri |
|---|---|---|---|
| Kipimo 1 | Jynneos | — | — |
| Kipimo 1 | Jynneos | — | — |
| Kipimo 1 | Jynneos | — | — |
| Kipimo 2 | Jynneos | 28d | — |
| Kipimo 2 | Jynneos | 28d | — |
| Kipimo 2 | Jynneos | 28d | — |
Unajua chanjo unayohitaji? Vizuri. Hujui? Tuambie tu unaenda wapi — tutapata chanjo zinazofaa na kliniki. Bure, bila masharti.
Maudhui katika ukurasa huu ni kwa madhumuni ya habari na elimu pekee. Hayaundi ushauri wa kitabibu, utambuzi, au mapendekezo ya matibabu. Ikiwa una wasiwasi wa kiafya, wasiliana na mtaalamu wa afya aliyeidhinishwa. Medova si mtoa huduma za matibabu.
Masharti kamili ya matumizi