Kibofu, Kikohozi, Rubella

Mpango wa EPI (Afrika Mashariki):

• Dozi ya 1: miezi 9 za umri (chanjo ya surua au MR)

• Dozi ya 2: miezi 18 au miaka 5-6 (kulingana na nchi)

• Tanzania: MR kwa miezi 9 na miezi 18; Kenya: MR kwa miezi 9 na miezi 18

• Kampeni za nyongeza (SIA — Supplementary Immunization Activities) kwa watoto walioachwa

Watu wazima wasio na chanjo:

• Watu wote waliozaliwa baada ya 1957 wanapaswa kuwa na angalau dozi 1 ya MMR

• Wahudumu wa afya: dozi 2 za MMR zinapendekezwa sana

• Wanawake wa umri wa kuzaa: hakikisha kinga ya rubella kabla ya ujauzito (dozi 1 ya MMR angalau mwezi 1 kabla ya kupata mimba)

Wasafiri:

• Wasafiri wote wanapaswa kuwa na chanjo kamili ya surua kabla ya safari

• Milipuko ya surua inaendelea katika nchi nyingi — hatari ya kuambukizwa wakati wa safari ipo

Vikundi maalum:

• Wanafunzi wa vyuo vikuu — chanjo inahitajika katika nchi nyingi

• Wanajeshi — dozi 2 zinapendekezwa

Kizuizi kamili:

• Mzio mkubwa wa anafylaksia kwa dozi ya awali au kiungo chochote (pamoja na neomycin, gelatin)

• Ujauzito — chanjo hai; subiri angalau mwezi 1 baada ya chanjo kabla ya kupata mimba

• Upungufu mkubwa wa kinga (VVU wenye CD4 <200, kemotherapia, dawa kali za kupunguza kinga, SCID)

Kizuizi cha muda:

• Ugonjwa mkali — ahirisha hadi kupona

• Baada ya kupokea immunoglobulini au damu: subiri miezi 3-11 (kulingana na bidhaa) kabla ya MMR

• Baada ya kupokea dawa kali za kupunguza kinga: subiri miezi ≥3 baada ya kuacha

Si kizuizi:

• VVU wenye CD4 ≥200 (au ≥15% kwa watoto) — MMR inapendekezwa

• Kunyonyesha — salama; rubella ya chanjo inaweza kupitia maziwa lakini haina hatari kwa mtoto

• Mzio wa mayai — MMR ni salama kwa watu wenye mzio wa mayai (tafiti zinaonyesha hatari ndogo sana)

• Historia ya mshtuko wa homa (febrile seizure) katika familia — si kizuizi

Athari za kawaida:

• Homa (siku 5-12 baada ya chanjo) — 5-15%

• Upele mdogo (siku 7-10) — 5%

• Maumivu kwenye sehemu ya sindano — 10-15%

• Maumivu ya viungo ya muda mfupi (hasa kwa wanawake wazima — sehemu ya rubella) — 25%

Athari zisizo za kawaida:

• Lymphadenopathy — 5-10%

• Parotitis ya muda mfupi (uvimbe wa tezi za parotid — sehemu ya mabusha) — 1-2%

• Thrombocytopenia ya muda mfupi (kupungua kwa sahani za damu) — 1 kwa 25,000-40,000 dozi

Athari nadra:

• Mshtuko wa homa (febrile seizure) — 1 kwa dozi 3,000 (kawaida siku ya 5-12, ni ya muda mfupi na haina athari za kudumu)

• Anafylaksia — 1 kwa dozi milioni 1

• Encephalitis — 1 kwa dozi milioni 1 (tofauti na 1 kwa 1,000 kwa surua yenyewe)

HAKUNA uhusiano na autism:

• Tafiti kubwa za epidemiolojia (zaidi ya watoto milioni 1.2) zimethibitisha HAKUNA uhusiano kati ya MMR na autism

• Karatasi ya asili ya Wakefield (1998) iliondolewa rasmi na The Lancet na Wakefield aliondolewa leseni ya udaktari

Ratiba ya EPI (Afrika Mashariki):

• Dozi ya 1: MR au MMR kwa miezi 9 za umri

• Dozi ya 2: MR au MMR kwa miezi 18 za umri

• Kila dozi: 0.5 ml kwa sindano chini ya ngozi (SC) katika sehemu ya juu ya mkono

Kwa watu wazima:

• Dozi 1 au 2 za MMR (kulingana na hatari)

• Wahudumu wa afya: dozi 2 zikitenganishwa kwa ≥wiki 4

• Wasafiri: dozi 1 angalau wiki 2 kabla ya safari

Chanjo baada ya kuambukizwa surua:

• MMR ndani ya saa 72 baada ya kuambukizwa inaweza kuzuia au kupunguza ukali wa ugonjwa

• Immunoglobulini ndani ya siku 6 kwa watu wenye kizuizi cha MMR (wajawazito, watoto <6 miezi)

Upatikanaji:

• MR/MMR inatolewa bure kupitia EPI katika Afrika Mashariki

• UNICEF na Gavi zinasaidia ununuzi

• Chanjo ya MR (bila mabusha) ndiyo inayotumiwa zaidi katika EPI ya Afrika — nafuu zaidi

Ufanisi wa chanjo dhidi ya surua:

• Dozi 1 kwa miezi 9: ufanisi wa ~85% (kingamwili za mama bado zinaweza kuingilia)

• Dozi 1 kwa miezi 12+: ufanisi wa ~93%

• Dozi 2: ufanisi wa ~97%

• Kinga ya muda mrefu — huenda maisha yote kwa dozi 2

Ufanisi dhidi ya mabusha:

• Dozi 2: ufanisi wa ~88%

• Kinga inaweza kupungua baada ya miaka 10-20 — milipuko katika watu wazima waliopewa chanjo imeripotiwa

Ufanisi dhidi ya rubella:

• Dozi 1: ufanisi wa ≥97%

• Kinga ya muda mrefu sana — huenda maisha yote

Athari ya programu za chanjo:

• Chanjo ya surua imezuia vifo milioni 56 kati ya 2000-2021 (WHO)

• Afrika Mashariki: vifo vya surua vimepungua kwa >80% tangu kuingizwa kwa dozi ya 2

• CRS imeondolewa katika nchi nyingi zenye programu bora za chanjo ya rubella

• Changamoto: kupungua kwa kiwango cha chanjo baada ya COVID-19 kumeongeza hatari ya milipuko

Chanjo nyingine hai:

• MMR na chanjo nyingine hai za sindano (homa ya manjano, varicella, BCG): toa siku moja au tenganisha kwa ≥wiki 4

• MMRV (MMR + varicella): inaweza kutolewa kama chanjo mchanganyiko kwa watoto miezi 12 - miaka 12

Chanjo zisizo hai:

• MMR inaweza kutolewa siku yoyote na chanjo zisizo hai (homa ya ini, typhoid, polio IPV)

Immunoglobulini/damu:

• Bidhaa za damu zinaweza kupunguza mwitikio wa MMR

• Subiri miezi 3-11 baada ya kupokea damu/immunoglobulini kabla ya kutoa MMR

• Baada ya MMR: subiri wiki ≥2 kabla ya kutoa immunoglobulini

TST (Mantoux):

• MMR inaweza kusababisha matokeo hasi ya uongo ya TST kwa wiki 4-6

• Toa TST siku moja na MMR au subiri wiki ≥4 baada ya MMR

Pregnancy: CONTRAINDICATED — live vaccine.

MMR vaccine is a live attenuated vaccine and is contraindicated during pregnancy.

• Women should avoid conception for 4 weeks after MMR vaccination.

• Inadvertent vaccination during pregnancy is NOT an indication for termination — no cases of congenital rubella syndrome have been reported following inadvertent vaccination of pregnant women (CDC, WHO).

• Pre-conception: check rubella immunity (anti-rubella IgG) and vaccinate non-immune women before pregnancy.

• Post-partum: vaccinate rubella-seronegative women before hospital discharge.

Breastfeeding: Safe.

MMR vaccine is safe during breastfeeding. Rubella vaccine virus may be excreted in breast milk and transmitted to the infant, but this does not cause disease and is not a reason to defer vaccination. CDC and WHO recommend post-partum MMR for susceptible breastfeeding mothers.

Pediatric use:

• Routine schedule: Dose 1 at 12–15 months, Dose 2 at 4–6 years.

• Minimum age: 6 months (for international travel to measles-endemic areas — counts as dose 0; repeat standard 2-dose series from 12 months).

• HIV-positive children with CD4 ≥15% should receive MMR (recommendation from WHO and ACIP).

• Available as MMR (M-M-R II, Priorix) or MMRV (ProQuad — includes varicella; approved from 12 months to 12 years).

• MMRV at dose 1: slightly increased risk of febrile seizures (1 extra per 2,300–2,600 doses) compared to separate MMR + V.

Geriatric use:

• Adults born before 1957 are generally considered immune to measles and mumps (through natural infection).

• However, serological testing may be warranted for healthcare workers or travelers regardless of birth year.

• No upper age limit for MMR vaccination in susceptible adults.

• Immune response is adequate in healthy elderly adults. Live vaccine caution applies to severely immunocompromised elderly.

Wanawake wa umri wa kuzaa:

• Hakikisha uchunguzi wa kinga ya rubella (anti-rubella IgG) kabla ya ujauzito

• Ikiwa hakuna kinga: toa MMR angalau mwezi 1 kabla ya kupanga ujauzito

• Ikiwa mwanamke amepewa MMR bila kujua kuwa ana ujauzito — hakuna hatua maalum inayohitajika (tafiti hazijapata CRS kutokana na chanjo)

Surua — athari za kutokuwa na chanjo:

• Surua bado inaua watoto ~100,000 kwa mwaka duniani (2023)

• Afrika Mashariki imeshuhudia milipuko mara kwa mara — kiwango cha chanjo <95% kinawezesha kuenea

• Kila mtoto asiye na chanjo anahatarisha watoto wengine — herd immunity inahitaji ≥95%

Hifadhi:

• MMR lyophilized: +2°C hadi +8°C, linda kutokana na mwanga

• Baada ya kuyeyushwa: tumia ndani ya saa 8

• Diluent: hifadhi kwa joto la chumba au jokofu

Kampeni za SIA:

• Tanzania na Kenya zinafanya kampeni za chanjo za nyongeza (SIA) mara kwa mara ili kufikia watoto walioachwa

• UNICEF na Gavi zinasaidia ununuzi wa chanjo kwa kampeni hizi